Li Dêrsimê ciwan koç dikin: Yekzilamî bûye sedema bêhêvîtiyê

  • rojane
  • 09:09 5 Kanûn 2023
  • |
img
DÊRSIM - Li Dêrsimê koçberiya ciwanan her ku diçe zêde dibe. Welatiyên li Dêrsimê diyar kirin ku ji ber polîtîkayên desthilatê ciwan koçber bûne û gotin ku divê hêvî û derfetên kar bên afirandin.
 
Koçberiya ku bi salan e li Dêrsimê berdewam dike, her diçe bi çûna ciwanan re zêdetir berbiçav dibe. Li gorî hejmarên nefermî; nêzî 7 hezar ciwan koçî welatên Ewropayê kirine. Di encama vê koçê de gelek dibistanên gundên bajêr ji ber “kêmbûna nifûsê” bi metirsiya girtinê re rû bi rû ne. Dîsa mamosteyên bajêr dibêjin ku xwendekarên dibistanên seretayî û navîn jî nikarin ji bo siberojê xeyalan çêbikin û ji dêvla wê difikirin ku dê çawa biçin derveyî welêt. Sedema koçberiyê wekî bêkarî, fikarên ji siberojê û sedemên siyasî tên nîşandan.
 
Dêrsim ku di salên 1980 û 1990'î de ji ber sedemên siyasî û aborî timî bi koçê re rû bi rû ma, niha bûye bajarê nifûsa wê herî kêm. Li gorî daneyên Saziya Îstatîstîkê ya Tirkiyeyê (TUÎK) jî Dêrsim di rêza duyan ya bajarên nifûsa wan a ciwanan kêm de ye. 
 
Li Dêrsimê ciwanan anî ziman ku pirsgirêka koçberiyê wê bi projeyên xebatên herêmî û hawîrdoreke demokratîk çareser bibe.
 
‘YEKZILAMÎ BÊHÊVÎTÎ YE'
 
Erdogan Çakar anî ziman ku ciwan ji ber bêhêvîtiya ku ji aliyê desthilatê ve hatiye afirandin bajêr terikandine û got ku pirsgirêka herî girîng a ciwanan fikarên aborî û siberojê ne. Çakar wiha got: “Ciwanên me yên ku li dibistanê dixwînin, ji ber ku li vî welatî nikarin karekî peyda bikin, xeyala çûna Ewrûpayê dikin." Çakar da zanîn ku keça wî ya ku ji Beşa Zanistên Siyasî û Têkiliyên Navneteweyî mezûn bûye jî dixwaze biçe Ewropayê.
 
Çakar ê got ku "Em li vir bi kê re diaxivin diçe Ewropayê" rewşa heyî wiha bilêv kir: "Ya yekem pêkanînên dijdemokratîk ên rejîma siyasî ya li ser bingeha rejîma yek zilamî ne û ev ji bo civakê nabe cihê hêviyê. Bêhêvîbûneke mezin heye. Ya duyemîn jî bêkarî ye, ciwanên me zanîngeh qedandine û ji bo peydakirina kar bi fikar in, nikarin kar peyda bikin. Ji ber ku pergalê torên xwe çêkiriye, xwendekarên li deîr van toran naxe ser kar. Pirsgirêka sêyem jî têgihîştina ku li vî bajarî hatiye afirandin bi xwe; bi taybetî rêveberiyên herêmî yên li bajêr, bêkarî û bêhêvîtiya li bajêr. Ji ber vê sedemê ciwan berê xwe dane Ewropayê. Koçberiyeke cidî heye."
 
ÊRIŞÊN LI SER ZIMAN Û BAWERIYÊ
 
Çakar diyar kir ku li bajêr li dijî ziman, çand û baweriyê êriş tên kirin û wiha berdewam kir: “Pergaleke ku li ser bawerî û nasnameya civaka me tê ferzkirin heye. Ev ne siyasetek e nû ye, siyaseteke sedsalî ye. Ji damezrandina Komarê heta niha li dijî bawerî, çand û nirxên vê civakê êrişek heye û bi taybetî di van 20 salên dawî de êrişeke giran tê kirin. Ciwanên me ji baweriya xwe û ji nirxên xwe yên exlaqî qut bûne. Ev bêhêvîbûneke cidî çêdike." 
 
Çakar bal kişand ku krîza nasnameyê jî dibe sedema koçberiyê û wiha lê zêde kir: “Di rastiyê de li tevahiya civakê krîzeke nasnameyê heye. Ger hûn nikaribin bi nasnameya xwe xwe îfade bikin, wê qutbûyîn çêbibe. Ji ber vê yekê ev krîza nasnameyê jî ji ber pêkanînên antîdemokratîk ên li bajêr rû dide. Nepejirandina civakê û baweriya elewîtiyê, nepejirandina cemxaneyan me ku hîna xwedî statuya komeleyê ne, jibîrkirin û asîmîlekirina zimanê zikmakî yê vê civakê, dibe sedem ku ciwanên me ji civak û welatê xwe qut bibin.”
 
‘DIVÊ RÊVEBERIYÊN HERÊMÎ ALTERNATÎFAN BIAFIRÎNIN'
 
Çakar anî ziman ku "çareserî di têkoşîna li dijî vê yekê de ye" û got ku muxalefeta heyî nikare bandoreke baş li atmosfera siyasî ya welêt bike. Çakar axaftina xwe wiha bi dawî kir: “Hilbijartin ji ber helwesta parçebûyî ya di nava wan de ji dest çû. Berdewamiya yekzilamiyê jî bû sedema koçberiyeke zêde. Li hemberî vê divê hêzên demokratîk bi taybet rêveberiyên herêmî xwe bi rêxistin bikin û xwedî helwest bin. Pêwîst e werin gel hev, destekê bidin muxalefeta demokratîk û bi hêztir bibin. Bi taybetî ger mirov ji bo Dêrsimê bibêje, di demeke nêz de hilbijartin heye. Şaredarê ku bê hilbijartin divê hêviyê biafirîne. Divê alternatîfên biçûk biafirîne, polîtîkayan pêş ve bibe. Divê ciwanên me werin vir û nav zeviyên xwe, da ku ew erd ji nû ve ji hilberînê re bên vekirin. Bi avakirina atolyeyên bi destekên biçûk mirov dikare ciwanan vegerîne. Bi taybetî jî xebatên hunerî dikarin bên pêşxistin. Ji ciwanên me yên bêkar re divê deriyekî pêşeyê bê vekirin. Dibistanên pîşeyî dikarin bên avakirin. Divê rêveberiyên herêmî van tiştan bikin. Me berê tiştekî wiha nedîtibû. Herî zêde koçberî di vê serdemê de pêk hatiye. Rêveberiyên herêmî di vî warî de pir girîng in."
 
‘EM DEST JI AXA XWE BERNEDIN'
 
Nûray Tayhavayê jî bi lêv kir ku koçkirina derveyî welat ne rizgarî ye û got: “Ciwan ji ber bêkariyê diçin û ji ber ku pêşerojê nabînin diçin, lê ev jî ne rizgarî ye. Ez jî çûm Ewropayê û min ew der dît. Ew ne rizgarî ye. Ez 30 salan li Stenbolê mam, piştî 30 salan vegeriyam Dêrsimê. Ez ji bo xweza û bedewiya vir hatim. Kurê min zanîngehê qedand û çû. Min hewl da ku wî asteng bikim, lê min nikaribû. Ew jî ji ber bêkariyê çû. Welatê me pir xweş e, bila hewl bidin tiştekî bikin, hilberînin. Madem em di vî temenî de hewl didin tiştekî bikin, bila ew jî hewl bidin. Hilberîn li gundên me pêkan e. Heger karê min tunebûya ez ê li gundê xwe bixebitiyama. Erdê her kesî heye, dikarin werin çandiniyê bikin. Em dev ji axa xwe bernedin, axa me bi bereket e. Hilberandin di destê mirov de ye."
 
Abdullah Gok ê 65 salî ku bi salan e li warê xwe ye, anî ziman ku bêriya rojên berê yên Dêrsimê kiriye. Gok anî ziman ku sedema koçkirina ciwanan bêkarî ye û hestên xwe yên li ser rewşa heyî wiha anî ziman: "Ez gelekî xemgîn dibim, berê bajar baş bû." 
 
Emîne Bîlbayê jî bang li ciwanan kir ku vegerin û got: “Ji ber ku li vir pêşerojê nabînin diçin. Em xemgîn dibin. Mejiyê nû tune, ma pîr dikarin çi bikin? Ji ber ku ewlehiya paşerojê tune ye û ji ber sedemên aborî diçin. Kurê min sê zanîngeh qedandine, lê kar tune. Li vir ne kar heye, ne paşeroj heye. Ji bo ciwan vegerin divê maliyeta jiyanê kêm bibe, kar û bar bên tertîbkirin. Eger ev çêbibin dê ciwan neçin. Welatê me pir xweş e."
 
MA / Eylem Akdag
 

Sernavên din

16/06/2024
23:11 Di roja ewil a cejnê de 16 hezar kes xwe birîndar kirin
22:18 Li Amedê nobetên li dijî qeyûm bi konserê ve berdewam kir
21:00 Li Meletiyê erdhej çêbû
20:13 Li dijî Metînayê êrişa hewayî
20:02 Li Gurcistanê ser hev erdhej çêbûn
18:39 Li Elbakê 28 pez xwe ji zinar avêtin
17:55 Di êrişa DAIŞ'ê de 4 leşker hatin kuştin
17:43 Hatîmogûllari: Em ê bêyî gilî û gazin xizmetê bikin
16:51 Bakirhan, li Agiriyê serdana şaredariyan kir
14:42 Hunermend Demîrcîoglû û Aydin bertek nîşanî qeyûm dan: Faşîzm e
14:09 Li Şirnex û Amedê cejn hatin pîrozkirin
13:56 Li Stenbolê serdana goristanan: Em soz didin dê têkoşîna azadiyê serbikeve
13:06 Polîsan bi ser Girtîgeha Karabukê de girtin: 10 saetan li qawişan lêgerîn kirin
13:00 Denîz Poyraz dê li ser gora xwe bê bibîranîn
11:51 DAIŞ’iyên ku peywîrdarên girtîgehê dîl girtibûn hatin kuştin | HATE NÛKIRIN
10:21 Roja ewil a betlaneya cejnê: 852 qeza, 5 mirî
10:20 Li Eskîşehîrê tundiya mêr
09:56 Hejmara nû ya Kovara Jin derket
09:54 Aktar: Dadgehê rola xwe lîst
Bati: Di cînayetên polîtîk de necezakirin bû kevneşopiyek
09:28 Vedat Aydin li ser gora xwe hat bibîranîn
09:11 Çalakiya girtiyan a ji bo azadiya Abdullah Ocalan didome
09:04 Rojnameger Merwan: Tecrîd, kuçeyeke ku dawiya kendal e
09:03 Daxwazên ji bo girtiyê nexweş Ayik nayên qebûlkirin
09:00 Bi mîrateya li dû xwe hiştiye dibe ronahî ji bo têkoşîna jinan
09:00 ROJEVA 16'Ê HEZÎRANA 2024'AN
15/06/2024
22:33 Nobeda li dijî qeyûm: Gel pirsgirêkên xwe anîn ziman
19:53 Li gelek bajaran serdana goristanan hat kirin
18:47 Hevserokên Giştî yên DEM Partiyê serdana şaredariyan kirin
18:38 Ozhan piştî 30 salan ji girtîgehê derket
16:42 Ji bo girtiyê nexweş ê 32 sal in tê ragirtin daxwaza azadiyê
16:25 Li goristanên texrîbkirî serdana cejnê hate kirin
15:34 Di ‘Rûniştina F’yê de ji bo Ozelmali yê nexweşê Wernicke Korssakoffê bang
15:13 DEM Partî: Şaredarê Awiskê îxanetê li gel kir
14:55 Qurbaniyên malbata Şenyaşar tên bibîranîn
14:34 Ji Gamze Akar a winda ev 6 roj in agahî nayê girtin
14:10 Dayikên Şemiyê li faîlên Vejdîn Avcil pirsîn
13:39 Dan û stendina cejnê ya Wanê: Em nikarin ji zarokan re cilan bistînin
13:06 Şandeya DEM’ê û DBP’ê serdana Bêrecûkê kirin
12:39 Li Qoserê qeza: 5 kes birîndar bûn
12:21 MRAP’ê berî civînên NY’ê rapora xwe ya Tirkiyeyê eşkere kir
12:20 DEM Partiyê qurbaniyên suryanî bi bîr anî
12:05 Li faîlên Avcil û li aqûbeta Çalik û Fîdan hat pirsîn
10:36 Jin wê nobeda li dijî qeyûm dewr bigirin
10:32 Li Çiyayê Şengalê şewat derket
10:12 Çalakiya girtiyan a 'azadiyê' didome
10:11 Ajokar û muavînê bi dozger re nîqaş kirine bi îdiaya ‘lêdanê’ hatin girtin
09:28 Ji ber krîza aborî gel nikare dan û standina cejnê bike
09:26 Ji bo danişîna diya xwe bang li hemû kesên edaletxwaz kir
09:15 Gelek Denîz li pey Denîzê radibin
09:02 Welatiyên ku beşdarî mitînga Colemêrgê bûn: Polîtîkayên qeyûman li dijî mirovahiyê ye
09:00 ROJEVA 15'Ê HEZÎRANA 2024'AN
14/06/2024
23:34 Nobed di roja 11'an de ne: Bicehime qeyûm
20:49 Girtiyê ku piştî 30 salan tehliye bû bi girseyî hat pêşwazîkirin
16:49 Hatimogûllari serdana Şaredariya Akdenîzê kir
16:42 Derbarê girtiyên pîrozbahiyên 1’ê Gulanê de lêpirsîn hat destpêkirin
16:41 Li Wanê çalakiya ‘Deng bide azadiyê’
15:35 Rêxistinên hiqûqê: Mafê daraza adîlane êdî bûye gotegot
15:09 Rojnamevan Serdar Karakoç bi şert hat berdan
15:09 OHD’ê ji bo Îmraliyê serî li Baroya Wanê da
15:08 Parêzer û malbatan ji bo çûna Îmraliyê serlêdana cejnê kirin
14:28 Ji bo betalkirina mufredata nû serlêdan hat kirin
14:21 Polîsan Hevseroka ÎHD’ê şopandiye û tacîz kiriye
13:38 Hozan Şemdîn albûmeke nû derxist: Zozanên me
13:35 DEM Partiyê di salvegera Berxwedana Karkeran de banga têkoşîna hevpar kir
13:06 Dema kuştî kurd be û faîl leşker û polîs bin ‘bêcezakirin’ naguhere
11:52 Bû 6 sal Emîne Şenyaşar hêj nekariye şîna xwe bigire!
11:50 Banga berdana rojnamevan Serdar Karakoç hat kirin
11:18 Li Sêweregê şerê biçek: Kesek mir, 5 kes birîndar bûn
10:38 Ne kesên difiroşin razî ne, ne jî kesên dikirin!
10:17 Partiyên siyasî yên li Sêrtê bertek nîşanî qeyûm dan: Neheqî ye
10:16 Parêzerê Ocalan bersiva Wezîrê Dadê da: Heke tecrîd nebe çima hûn rapora CPT’iyê eşkere nakin?
09:59 Biraziya Tahîr Elçî: Dewletê guleyeke din li Tahîr Elçî da
09:46 Koroya Denîz Poyraz: Em ê bi stranên pirzimanî Denîzê bidin jiyandin
09:45 Çalakiya girtiyên siyasî ya ji bo azadiya Abdullah Ocalan didome
09:44 Endamê Meclisa ÎBB’ê: Divê hiqûqa li Edîrneyê çi be ya li Colemêrgê jî ew be
09:27 Parêzer Cînbaş: Tiştên li Colemêrgê qewimîn xefikeke hiqûqî ye
09:18 Li Şirnexê di 6 mehan de 20 caran qedexe hat ragihandin
09:05 Wê li ber CPT'yê daxwaza 'azadî ji Ocalan re' biqîrin
09:04 Plana îmarê ya duyem a qeyûm jî li dijî rêziknameyê bûye
09:03 Qeyûm 60 milyon TL bi 75 milyon TL faîzê stendiye
09:01 Li Girtîgeha Şirnexê pirsgirêka ava germ û sewqa nexweşxaneyê
09:01 Li Girtîgeha Tîpa S cezayê hucreyê dan girtiyan
09:00 ROJEVA 14'Ê HEZÎRANA 2024'AN
13/06/2024
20:24 Hatîmogullari: Bila qeyûm demildest dest ji peywirê berde
Bakirhan: Colemêrg em in, hebe hebe ew dagirker in
18:19 Di mîtînga li dijî qeyûm de peyamên berxwedanê: Wê ev polîtîka têk biçe
16:57 Akiş ji mitîngê re peyam şand: Em ê berxwedana xwe bidomînin
16:51 Artêşa Îsraîlê bi ser Cenînê de girt
16:50 Li Şaredariya Sêrtê sepana ‘Jinqertê’
16:41 Di doza ‘Akademiya KCK’ê’ de 12 kesan beraet kir
16:20 Bi deh hezaran kes di mitînga şermezarkirina qeyûm de ne
15:08 Bi hezaran kes hewl didin ji Depînê derbasî nava Colemêrgê bibin
14:31 Li Colemêrgê ji du baskan ve bi hezaran kes diherikin qada mitîngê
14:00 Beriya Cejna Qurbanê li Îdir û Rihayê zem li bihayê nan hate kirin
13:44 Dozger xwest 6 rojnamegerên jin bên cezakirin
13:36 Rêxistinên hiqûqê li dijî tecrîdê serî li Baroya Enqereyê dan
13:35 Li Eskîşehîrê jinek û zarokê xwe hatin qetilkirin
13:20 Rapora Egîtîm Senê: Dixwazin nifşekî napirse û îtîraz nake biafirînin
12:45 Di 5 mehên ewil ên salê de 738 karker mirin
12:19 Şewata li parzîngeha li Hewlêrê derketî nikare were vemirandin
12:11 Xizmeta şaredariyê ya avê bi hinceta ‘teserûfê’ hate astengkirin