Li Dêrsimê ciwan koç dikin: Yekzilamî bûye sedema bêhêvîtiyê

  • rojane
  • 09:09 5 Kanûn 2023
  • |
img
DÊRSIM - Li Dêrsimê koçberiya ciwanan her ku diçe zêde dibe. Welatiyên li Dêrsimê diyar kirin ku ji ber polîtîkayên desthilatê ciwan koçber bûne û gotin ku divê hêvî û derfetên kar bên afirandin.
 
Koçberiya ku bi salan e li Dêrsimê berdewam dike, her diçe bi çûna ciwanan re zêdetir berbiçav dibe. Li gorî hejmarên nefermî; nêzî 7 hezar ciwan koçî welatên Ewropayê kirine. Di encama vê koçê de gelek dibistanên gundên bajêr ji ber “kêmbûna nifûsê” bi metirsiya girtinê re rû bi rû ne. Dîsa mamosteyên bajêr dibêjin ku xwendekarên dibistanên seretayî û navîn jî nikarin ji bo siberojê xeyalan çêbikin û ji dêvla wê difikirin ku dê çawa biçin derveyî welêt. Sedema koçberiyê wekî bêkarî, fikarên ji siberojê û sedemên siyasî tên nîşandan.
 
Dêrsim ku di salên 1980 û 1990'î de ji ber sedemên siyasî û aborî timî bi koçê re rû bi rû ma, niha bûye bajarê nifûsa wê herî kêm. Li gorî daneyên Saziya Îstatîstîkê ya Tirkiyeyê (TUÎK) jî Dêrsim di rêza duyan ya bajarên nifûsa wan a ciwanan kêm de ye. 
 
Li Dêrsimê ciwanan anî ziman ku pirsgirêka koçberiyê wê bi projeyên xebatên herêmî û hawîrdoreke demokratîk çareser bibe.
 
‘YEKZILAMÎ BÊHÊVÎTÎ YE'
 
Erdogan Çakar anî ziman ku ciwan ji ber bêhêvîtiya ku ji aliyê desthilatê ve hatiye afirandin bajêr terikandine û got ku pirsgirêka herî girîng a ciwanan fikarên aborî û siberojê ne. Çakar wiha got: “Ciwanên me yên ku li dibistanê dixwînin, ji ber ku li vî welatî nikarin karekî peyda bikin, xeyala çûna Ewrûpayê dikin." Çakar da zanîn ku keça wî ya ku ji Beşa Zanistên Siyasî û Têkiliyên Navneteweyî mezûn bûye jî dixwaze biçe Ewropayê.
 
Çakar ê got ku "Em li vir bi kê re diaxivin diçe Ewropayê" rewşa heyî wiha bilêv kir: "Ya yekem pêkanînên dijdemokratîk ên rejîma siyasî ya li ser bingeha rejîma yek zilamî ne û ev ji bo civakê nabe cihê hêviyê. Bêhêvîbûneke mezin heye. Ya duyemîn jî bêkarî ye, ciwanên me zanîngeh qedandine û ji bo peydakirina kar bi fikar in, nikarin kar peyda bikin. Ji ber ku pergalê torên xwe çêkiriye, xwendekarên li deîr van toran naxe ser kar. Pirsgirêka sêyem jî têgihîştina ku li vî bajarî hatiye afirandin bi xwe; bi taybetî rêveberiyên herêmî yên li bajêr, bêkarî û bêhêvîtiya li bajêr. Ji ber vê sedemê ciwan berê xwe dane Ewropayê. Koçberiyeke cidî heye."
 
ÊRIŞÊN LI SER ZIMAN Û BAWERIYÊ
 
Çakar diyar kir ku li bajêr li dijî ziman, çand û baweriyê êriş tên kirin û wiha berdewam kir: “Pergaleke ku li ser bawerî û nasnameya civaka me tê ferzkirin heye. Ev ne siyasetek e nû ye, siyaseteke sedsalî ye. Ji damezrandina Komarê heta niha li dijî bawerî, çand û nirxên vê civakê êrişek heye û bi taybetî di van 20 salên dawî de êrişeke giran tê kirin. Ciwanên me ji baweriya xwe û ji nirxên xwe yên exlaqî qut bûne. Ev bêhêvîbûneke cidî çêdike." 
 
Çakar bal kişand ku krîza nasnameyê jî dibe sedema koçberiyê û wiha lê zêde kir: “Di rastiyê de li tevahiya civakê krîzeke nasnameyê heye. Ger hûn nikaribin bi nasnameya xwe xwe îfade bikin, wê qutbûyîn çêbibe. Ji ber vê yekê ev krîza nasnameyê jî ji ber pêkanînên antîdemokratîk ên li bajêr rû dide. Nepejirandina civakê û baweriya elewîtiyê, nepejirandina cemxaneyan me ku hîna xwedî statuya komeleyê ne, jibîrkirin û asîmîlekirina zimanê zikmakî yê vê civakê, dibe sedem ku ciwanên me ji civak û welatê xwe qut bibin.”
 
‘DIVÊ RÊVEBERIYÊN HERÊMÎ ALTERNATÎFAN BIAFIRÎNIN'
 
Çakar anî ziman ku "çareserî di têkoşîna li dijî vê yekê de ye" û got ku muxalefeta heyî nikare bandoreke baş li atmosfera siyasî ya welêt bike. Çakar axaftina xwe wiha bi dawî kir: “Hilbijartin ji ber helwesta parçebûyî ya di nava wan de ji dest çû. Berdewamiya yekzilamiyê jî bû sedema koçberiyeke zêde. Li hemberî vê divê hêzên demokratîk bi taybet rêveberiyên herêmî xwe bi rêxistin bikin û xwedî helwest bin. Pêwîst e werin gel hev, destekê bidin muxalefeta demokratîk û bi hêztir bibin. Bi taybetî ger mirov ji bo Dêrsimê bibêje, di demeke nêz de hilbijartin heye. Şaredarê ku bê hilbijartin divê hêviyê biafirîne. Divê alternatîfên biçûk biafirîne, polîtîkayan pêş ve bibe. Divê ciwanên me werin vir û nav zeviyên xwe, da ku ew erd ji nû ve ji hilberînê re bên vekirin. Bi avakirina atolyeyên bi destekên biçûk mirov dikare ciwanan vegerîne. Bi taybetî jî xebatên hunerî dikarin bên pêşxistin. Ji ciwanên me yên bêkar re divê deriyekî pêşeyê bê vekirin. Dibistanên pîşeyî dikarin bên avakirin. Divê rêveberiyên herêmî van tiştan bikin. Me berê tiştekî wiha nedîtibû. Herî zêde koçberî di vê serdemê de pêk hatiye. Rêveberiyên herêmî di vî warî de pir girîng in."
 
‘EM DEST JI AXA XWE BERNEDIN'
 
Nûray Tayhavayê jî bi lêv kir ku koçkirina derveyî welat ne rizgarî ye û got: “Ciwan ji ber bêkariyê diçin û ji ber ku pêşerojê nabînin diçin, lê ev jî ne rizgarî ye. Ez jî çûm Ewropayê û min ew der dît. Ew ne rizgarî ye. Ez 30 salan li Stenbolê mam, piştî 30 salan vegeriyam Dêrsimê. Ez ji bo xweza û bedewiya vir hatim. Kurê min zanîngehê qedand û çû. Min hewl da ku wî asteng bikim, lê min nikaribû. Ew jî ji ber bêkariyê çû. Welatê me pir xweş e, bila hewl bidin tiştekî bikin, hilberînin. Madem em di vî temenî de hewl didin tiştekî bikin, bila ew jî hewl bidin. Hilberîn li gundên me pêkan e. Heger karê min tunebûya ez ê li gundê xwe bixebitiyama. Erdê her kesî heye, dikarin werin çandiniyê bikin. Em dev ji axa xwe bernedin, axa me bi bereket e. Hilberandin di destê mirov de ye."
 
Abdullah Gok ê 65 salî ku bi salan e li warê xwe ye, anî ziman ku bêriya rojên berê yên Dêrsimê kiriye. Gok anî ziman ku sedema koçkirina ciwanan bêkarî ye û hestên xwe yên li ser rewşa heyî wiha anî ziman: "Ez gelekî xemgîn dibim, berê bajar baş bû." 
 
Emîne Bîlbayê jî bang li ciwanan kir ku vegerin û got: “Ji ber ku li vir pêşerojê nabînin diçin. Em xemgîn dibin. Mejiyê nû tune, ma pîr dikarin çi bikin? Ji ber ku ewlehiya paşerojê tune ye û ji ber sedemên aborî diçin. Kurê min sê zanîngeh qedandine, lê kar tune. Li vir ne kar heye, ne paşeroj heye. Ji bo ciwan vegerin divê maliyeta jiyanê kêm bibe, kar û bar bên tertîbkirin. Eger ev çêbibin dê ciwan neçin. Welatê me pir xweş e."
 
MA / Eylem Akdag
 

Sernavên din

11:48 Parêzer ji bo biçin Îmraliyê serî li dozgeriyê û girtîgehê dan
11:23 Çiyayê Metînayê hate bombekirin
10:47 Endezyarê Madenê Alpaslan: Divê maden bên îstîmlaqkirin
10:33 AKP'ê Bedlîs parsel bi parsel firotiye
10:32 Danişîna rojnamevan Alagaşê hate taloqkirin
09:49 Namzetê AKP’ê yê Cizîrê şaredariya lê dixebitî dabû îcrayê
09:27 Girtiyê nexweş 94 kîlometreyan bi dest kelemçekirî birine nexweşxaneyê
09:05 Ev 121 roj in tu agahî ji rojnameger Silêman Ehmed nayên girtin
09:05 Greva birçîbûnê ya girtiyên siyasî di roja 88’an de didome
09:02 Parêzer Aydin: Neberdana Kişanakê binpêkirina mafê bijartin û hilbijartinê ye
09:01 Parêzer Demîr: Divê ji bo berdana Abdullah Ocalan şertên guncav bên dabînkirin
09:00 Weşanên Aryenê 4 pirtûkên nû çap kirin
09:00 ROJEVA 22'YÊ SIBATA 2024'AN
21/02/2024
21:14 Li Silopiyayê navenda çand û hunerê ya Eyşê Şanê hat vekirin
20:27 Li Rihayê panela '21'ê Sibatê Roja Zimanê Dayikê'
18:15 Li Amedê meşa zimanê dayikê: Em ji bo zimanê kurdî bitêkoşin
16:41 DEM Partiyê xwest ji bo kurdî û zimanên din komîsyona lêkolînê bê avakirin
16:34 Di çalakiyên Nobeta Edaletê de rojev Roja Zimanê Dayikê bû
16:31 Bedran Çiya Kurd: Li Bakur û Rojhilatê Suriyeyê her netew bi zimanê xwe perwerde dibîne
16:07 Çalakiyên 21’ê Sibatê: Bila kurdî bibe zimanê fermî û zimanê perwerdeyê
15:59 Li Amedê têkildarî çareserkirina meseleya kurd dê konferansek bê lidarxistin
15:29 Delegasyona Navnetewî: Em ji CPT’yê bersivê dixwazin
14:59 Xebatên lêgerînê yên li Licikê hatin sekinandin
14:35 Ji Dayika Aştiyê Ozgen a 89 salî re cezayê konteynirê hate birîn
14:27 DEM Partiyê ji bo zimanê dayikê bi 6 zimanan ji UNESCO’yê re name şand
14:19 Delegasyona Navneteweyî ya li Dijî Tecrîdê çû serdana Nobeta Edaletê
13:44 BMG’ê ji bo Abdullah Ocalan çalakî li dar xist: Rabe ser piyan!
13:36 Înfaza girtiya nexweş Karaguzel ji bo 3 mehan hate taloqkirin
12:51 Hesabgirê HDP’ê yê berê Onen hate berdan
12:31 Durûtiya AKP’ê ya li hemberî zimanê kurdî
12:30 Di Doza Geziyê de şertên kontrola edlî yên Yapici, Altinay û Ekmekçî hatin rakirin
12:08 Di doza Apartmana Gozdeyê de hemû daxwaz hatin redkirin
12:03 Li Girtîgeha Edeneyê girtî nikarin biçin nexweşxaneyê
12:03 Piştî serdanên dewleta tirk artêşa Iraqê dest bi sewqiyeta leşkerî kir
12:02 Ji bo rojnamevana girtî Muftuoglû bang li saziyên navnetewî hate kirin
11:40 Dewleta tirk li Dihokê 2 pêşmerge qetil kir
11:38 Şaredariya Silopiyayê ji bo karkeran ji sedî 99 û 116 zem kir
11:11 Têkildarî karesatê îdiayeke balkêş: Dema karkeran lêkolîn dikir dînamît hate teqandin!
11:05 Ji bo Mitînga Demokrasî û Azadiyê bang: Li dijî faşîzmê em biherikin qadan
10:38 Beştaş: Em aliyê tu kesî nagirin, em aliyê xwe digirin
09:59 Hilbijêrên Depê: Pisûlaya me DEM Partî ye
09:51 Li Girtîgeha Afyonkarahîsarê neyartiya zimanê kurdî: Stranên kurdî guhdar nekin
09:31 Ev 4 meh in tu agahî ji rojnameger Silêman Ehmed nayên girtin
09:30 Greva birçîbûnê ya girtiyên siyasî di roja 87’an de didome
09:17 Di Doza KCK’ê ya Mêrdînê de cezayê hefsê li 15 siyasetmedaran hate birîn
09:07 'Hebûna kurdî tunebûna desthilatdaran e'
09:05 'Zimanê kurdî ji hevpeymanên navneteweyî bêpar hatiye hiştin'
09:02 Zimanek, jinek, çîrokek!
09:00 ROJEVA 21'Ê SIBATA 2024'AN
20/02/2024
22:49 Hevserokên DEM Partiyê yên Esenyurtê hatin girtin
22:45 DEM Partiyê li Amedê buroya hilbijartinê vekir
20:00 Ji namzetên Hevşaredariyê yên DEM Partiyê yên Şaredariya Mezin a Edeneyê yek jê diyar bû
19:28 Rapora greva birçîbûnê: Mafê tenduristiyê tê binpêkirin, cezayên dîsîplînê tên birîn
18:14 Meclisa Ciwanan a DEM Partiyê ji Abdullah Ocalan re name şand
17:26 DEM Partiyê bi coşeke mezin buroyên hilbijartinê vekir
17:04 Ji çalakiyên Nobeta Edaletê peyam: Em ji bo Ocalan li vir in
15:48 Daxwaza ‘bila kurdî bibe zimanê fermî û perwerdehiyê’
15:40 Alên buroya hilbijartinê yên DEM Partiyê hatin jêkirin
15:30 DEM Partiyê ji bo 3 bajaran biryara derxistina namzetan wergirt
15:17 Endamê SGDF’ê Kalender Polat hate girtin
15:03 Mafê her kesê heye ku bi zimanê xwe yê dayikê xizmeta tenduristiyê bigire
15:00 Namzetê AKP’ê yê Elkê Durmuş, zextê li eşîran dike
14:39 Parêzeran ji bo biçin Îmraliyê serlêdan kirin
14:05 Astengdarê hiş Ozdemîr ê li Amedê winda bûbû hate dîtin
14:02 Bi hinceta ‘Enerjiya wî ya jiyanê kêm e’ saleke nayê berdan
13:56 Dozger xwest Çaglar ji 'doza heqareta Erdogan' beraet bike
12:51 DEM Partiyê komcivîna pir zimanî li dar xist: Zimanê me xeta me ya sor e
12:30 Endamê ANKA-DER’ê Varli: Em xwedî li peyvên xwe derbikevin
12:22 Li Girtîgeha Tîpa F a Unyeyê şewat derket
12:21 DEM Partî dê komcivîna xwe bikurdî bike
12:12 Dr. Thoreau: Azadiya fizîkî ya Ocalan dê bi xwe re aştiyek mayinde bîne
11:39 Şandeya li Stenbolê dest bi serdanan kir: Divê Abdullah Ocalan azad be
11:22 ‘Her strana bi zimanê dayikê darbeya herî mezin a li faşîzmê ye’
11:13 Rejîma Îranê 4 kesên klîba kurdî çêkirine binçav kir
10:47 Endamê Meclisa Ciwanan a DEM Partiyê hate berdan
10:40 Kordû: Berpirsê karesata kana madenê desthilat e
10:13 Di 12 salan de tenê 129 mamosteyên kurdî hatine tayinkirin
09:46 Armanca sereke ya namzetên Sûrê parastina bîrê ye
09:45 Hunermend: Ji bo aştiya civakî divê meseleya kurd bê çareserkirin
09:42 Hevserokên DEM Partiyê hatin binçavkirin
09:07 119 roj in agahî ji rojnameger Silêman Ehmed nayên girtin
09:06 Girtiyên siyasî ji bo azadiya Abdullah Ocalan 86 roj in di greva birçîbûnê de ne
09:05 Li Girtîgeha Sîncanê ya Jinan 11 jinên girtî yên berdana wan hatiye taloqkirin hene
09:04 Bi piştgiriya dewletê 34 sal in şaredar e: Piştî nexweş ket kurê wî bû namzet
09:03 Li Geverê malbatên windakiriyan piştî 8 salan di çalakiyê de ne
09:02 ‘Divê têkoşîna ji bo kurdî bibe zimanê perwerdehiyê bê bilindkirin'
09:01 Li Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê wêjeya kurdî pêş ve diçe
09:00 ROJEVA 20'Ê SIBATA 2024'AN
19/02/2024
20:19 Li Wanê ji bo Zimanê Dayikê meşeke girseyî
17:21 Hakan Fîdan bi Serokê Şandeya Haşdî Şabî re li Enqereyê hevdîtin kir
17:02 Namzetên DEM Partiyê bi coş hatin pêşwazîkirin
17:01 Ji Wanê ji bo Rêberê PKK’ê Ocalan name hatin şandin
16:46 DEM Partiyê li dijî fihûş û hişbirê daxuyanî da
16:45 Enstîtuya Kurd a Amedê seminere ‘zimanê dayikê’ li dar xist
16:22 Ji Nobeta Edaletê peyama biryardayînê: Berxwedan dê teqez serbikeve
15:54 Li Manavgatê jinek hate qetilkirin
15:52 Li ber Qesra Spî dirûşma ‘Bijî Serok Apo’ hate berzkirin
15:38 Berdana girtiyê nexweşê giran ê 30 sal in girtiye hate taloqkirin
13:54 Li Amedê ji kesê astengdarê zîhnî agahî nayê wergirtin
13:14 Li Efxanistanê hezaz çêbû: Herî kêm 25 kes mirin