Çelebi: Libya mutabakatı zaman kazanmaya dönük

img
İSTANBUL - Türkiye'nin jeostratejik haritasında Libya’nın önemli bir yer tuttuğunu, sahada çatışırken aynı zamanda masada iş tutmaya çalıştığına dikkati çeken gazeteci Mehmet Ali Çelebi, Türkiye ile Rusya arasında imzalanan Ankara'daki mutabakatın zaman kazanmaya dönük olduğunu söyledi. 
 
Küresel güçler ile bölgesel iktidarların karşı karşıya geldiği Libya’da, dengeler hızlı bir şekilde değişiyor. Geçtiğimiz hafta Türkiye’nin desteklediği Ulusal Mutabakat Hükümeti'ne (UMH) bağlı birliklerin stratejik öneme sahip Sirte'yi ele geçirmek için operasyon kararına karşı, Mısır Parlamentosu gizli bir oturum gerçekleştirerek, Libya'ya asker gönderme kararı aldı. UHM, Mısır Parlamentosu’nun Libya'ya müdahale yetkisi vermesini “savaş ilanı” olarak nitelendirirken, Türkiye ile Rusya arasında 4 madde üzerinde mutabakat sağlandı. 
 
Libya’da yaşanan gelişmeleri, Türkiye ile Rusya arasında imzalanan 4 maddelik mutabakatın olası yansımalarını, Libya’daki gelişmelerin İdlib’de yaşananlarla bağını, Türkiye ile Yunanistan arasında Doğu Akdeniz’de yaşanan Meis-Navtex krizini Uluslararası İlişkiler Uzmanı gazeteci Mehmet Ali Çelebi değerlendirdi.
 
 
Türkiye'nin jeostratejik haritasında Libya önemli yer tutuyor. Libya sahasında Rusya güçlerinin de olduğu ittifakla savaşırken, masada Rusya ile iş tutmaya çalışıyor. 
 
Ortadoğu’da hiç eksilmeyen çatışmalı ortamda ibre yeniden Libya’ya dönmüş durumda. Türkiye Libya’da nasıl bir politika izliyor? 
 
Türkiye, Libya ve Suriye'ye hayat-memat meselesi olarak bakıyor. Ağır tavizler vererek, kendi itibarını, irtifasının düşüşünü önemsemeyerek, çapraşık ittifaklarla, Katar'ın askeri gücünü, Suriye Milli Ordusu (SMO) maaşlarını, çatışma harcamalarını finanse etmesiyle kendisine yer açıyor. Bu şekilde birçok kesimi zor durumda bırakıyor. Türkiye'nin dış politika çerçevesi, konjonktürel dalgalanmalarda güçlüye yanaş, oyun kuramıyorsan, oyun kurana eklemlenip paylar al veya oyun bozucu yöntemlerde ustalaş olmuş. Türkiye enerji tedarik alanlarını çeşitlendirmek, Libya'da neredeyse bedavaya getirmek istiyor. Yine Libya üzerinden su kıtlığı, gıda kıtlığı, çatışmalar, yönetimlerin ekonomiyi talan etmesi nedeniyle artan gelir dağılımı adaletsizliği nedeniyle yoksullaşıp Avrupa'ya göç edilirken, Suriye'de oldukça işlevsel olduğunu gördüğü "göçmen kartı"nı kullanacak pozisyonda olmak istiyor. ABD, Ortadoğu'da makası iyice daraltıp, Rusya'ya geniş alan açıp güç paylaşımı yaparken, Türkiye bıraktığı boşlukları doldurmak istiyor. Bir nevi Yemen, Irak, Suriye, Lübnan, Filistin'de oyun kurucularından olan, bu şekilde iç ve dış siyasette etki katsayısı artıran İran gibi bölgesel bir aktör olmak istiyor. Türkiye'nin jeostratejik haritasında Libya önemli yer tutuyor. Bunun için de Libya sahasında Rusya güçlerinin de olduğu ittifakla savaşırken, masada Rusya ile iş tutmaya çalışıyor. Yani sahada birbirine sapan savururken, masada gülücüklerle al-ver oynuyorlar. Yazılı veya sözlü açıklamalarda da isim vermeden birbirlerini terörizmi desteklemekle, zorbalıkla suçlayabiliyorlar.
 
Türkiye ile Rusya arasında imzalanan 4 maddelik mutabakatı nasıl okuyorsunuz? 
 
21-22 Temmuz takvimli Ankara'da imzalanan 4 maddelik Türkiye-Rusya mutabakatı zaman kazanmaya dönük. Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Verşinin başkanlığındaki Rus siyasi-askeri heyeti, Dışişleri Bakan Yardımcısı Sedat Önal başkanlığındaki heyetin mutabakatında Suriye mutabakatlarında olduğu gibi BMGK'ce "terörist" ilan edilen kişi ve gruplara karşı mücadele sözü verildi. İroni işte, iki taraf da kimin ne çevirdiğini biliyor. Libya'ya çatışan güç gönderenler Libya bağımsızlığı ve toprak bütünlüğünden söz ederken alaylarının alıcısı olacağını düşünüyorlardı. Ortak Çalışma Grubu’nun oluşturulması, sürdürülebilir ateşkes için Libyalı tarafların teşvik edilmesi, 19 Ocak 2020’deki Berlin Konferansı çerçeveli siyasi diyalog, insani yardımın ulaştırılması için önlemler içeriyordu. Bu mutabakat ile ateşkes sağlanamaz. Sirte'ye dayanmış UMH güçleri ya çekilecek ya kıyasıya bir savaş verilecek. Bu mutabakat metniyle sadece konuşmaya devamda anlaştılar yani. Putin, Libya'da biraz ön açtı Türkiye'nin de yer tutması için. Böylece hem İdlib'den çözülmesini kolaylaştırmak istedi hem Rusya Federasyonu'ndan gelenlerin imhası iki ülkede de kolaylaşacaktı hem heybesine Türkiye'den turplar dolduracaktı. Türkiye de sahada olunca Rusya aynı zamanda İhvan fobisi yaşayan ABD müttefiki Mısır, BAE, Suudi Arabistan ve Afrika ülkeleri üzerinde nüfuz artıracaktı. Kuzey Afrika ülkelerini ve Türkiye'yi yardım istemeye muhtaç hale getirip Libya çıtasını yükseltip yontmayı hedefliyordu. 
 
 Peki Libya’daki gelişmelerin İdlib’de yaşananlarla bir bağlantısı var mı? 
 
Tabi ki Ortadoğu'da birleşik kaplar misali cereyan ediyor, askeri-siyasi gelişmeler. Boşlukları doldurup 'stratejik çalımlar' atmaya çalışıyor her aktör. Hatırlarsak Suriye için ilk Astana görüşmesi Türkiye-Rusya-İran arsında 23 Ocak 2017'de yapıldı, yeni Astana'lar ve Soçi zirveleri ile sürdü. Sahada vekalet güçler üstünden savaşıyorlardı, Astana masasında da komplimanlar yapıp farklı planlar ve ekonomik projeler kotarıyorlardı. Putin, Çar I. Petro'nun öyle hareket etmelisin ki çevrendeki devletler Rusya'dan yardım istemek zorunda kalsın mealindeki anlayışı ile Astana'yı kendisine muhtaçlık artsın diye tedavüle çıkarmıştı. Öyle de yaptı, cepheden ağır güç harcayacağını Astana ile Şam kırsalından diğer kentlerden cihadist grupları anlaşmalarla İdlib'e süpürdü. Yine hatırlarsak; yılın hemen başında 2 Ocak 2020'de AKP-MHP ittifakı, Libya'ya asker gönderme tezkeresi çıkardı. 5 Ocak'ta Cumhurbaşkanı tarafından TSK'nin Libya'ya asker sevkine başladığı açıklandı. Sonrası İdlib'de Şubat ayında bazen Suriye Milli Ordu-HTŞ koalisyonu Suriye ordusu karşısında ilerledi, bazen de Rusya, Suriye, İran güçleri ilerliyor bazı yeri ele geçiriyordu. Rusya'nın diş göstermesini sağladı Suriye-İran. M4 otoyolunun güneyini temizleme paniği yaratma, burun sürtme, bıçak sırtı hissiyatı yaratma stratejisi uygulandı ve TSK İHA'sı düşürüldü. Türkiye'nin İdlib'deki gözlem noktaları bir bir rejim hatlarının içine alındı. HTŞ gibi gruplar kuzeye odaklanınca rejim zayıflayan güney hattına da yöneldi.
 
Gelinen aşamada Libya'nın ekonomisin en büyük kısmını oluşturan, dünyanın en kaliteli petrolünün çıktığı bölge, Misrata ve Cufra etrafındaki Petrol Hilali'ni Türkiye-UMH-Katar ittifakına bırakmayacaklardır. Sirte ve Cufra'yı Türkiye ittifakına terk etmeyecekler. Mısır'a Tobruk'taki Temsilciler Meclisi operasyon izni verdi, Mısır hava operasyonları yapacaktır. Libya'da Rusya, Türkiye angajmanlı sınırlar çizmeye gidiyor süreçler. Yani yekpare Libya hayal artık.
 
 
 İdlib'de çivi çiviyi sökecek ve alan kaybettikçe cihadist gruplar birbirlerine düşecek. Bir hikayeye ihtiyacı olan içerde sıkışmış İran, artık İdlib'de Rusya'nın ‘uzatma oyunu’nu istemiyor.
 
Son dönemde İdlib’te yaşananları nasıl okumak gerekir? 
 
Türkiye İdlib'de suya çivi çakmaya kalktı, suya çivi çakılmaz. İdlib'de aktörler arasında çatlaklar derinleşti, bıçak kemiğe dayanıyor. İdlib'de defter dürme aşamasına geçildi. Ateşkes sonrası kıskaç ve yakın markaja alma Haziran ve Temmuz’da yaşandı. Ateşkes sonrası İdlib’de ilk büyük Rus bombardımanı 8-9 Haziran 2020’de oldu. Türkiye Libya’da 7 petrol ruhsat alanı belirlediğini açıklayınca, Libya ve Suriye’de çatışmalar artınca Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ve Savunma Bakanı Sergey Şoygu İstanbul toplantısını iptal etti. Hemen ardından Mısır lideri Libya sınırına gidip, Türkiye destekli güçlere müdahale tehdidinde bulundu. Temmuz’da da İdlib'de şiddetli çatışmalar ve hava saldırıları yaşandı. Silahlı gruplar birkaç kez dronlarla saldırılar yaptı Lazkiye'deki Rus hava üssüne. 
 
Bundan sonra da İdlib'de olan Libya'yı, Libya'da olan İdlib'i çalkalayacaktır. Rusya, İran, Suriye ve Hizbullah güçlerinin hava ve karadan yoğun bir İdlib harekatı başlatmasının eli kulağında diyebilirim. İdlib'de faylar kıracak bir dip dalgasının homurtuları var. HTŞ ve diğer güçleri M4'ten uzaklaştırıp tamamen Hatay şeridindeki mülteci kamplarına süpürme harekatının zilleri çalıyor. İdlib'deki aktörler köpürtüyor. Savaşan güçlerin dünya görüşünü vareste tutarak bir kıyas gerekirse, ABD güçlerine karşı Vietnam savaşının gidişatını değiştiren 1968 'Tet Baskını' kadar olmasa da mini bir 'Tet Saldırısı' görebiliriz. 
 
İdlib'de çivi çiviyi sökecek ve alan kaybettikçe cihadist gruplar birbirlerine düşecek. Bir hikayeye ihtiyacı olan içerde sıkışmış İran, artık İdlib'de Rusya'nın "uzatma oyunu"nu istemiyor. Şunu da söylemek gerekir ki Suriye algoritmasında İdlib kritik ancak çözüme ulaşmada tayin edici kent değil.
 
TSK de ciddi hazırlık yaptığından, yoğun cephane ve ağır silah sevk ettiğinden şiddetli çatışmalar yaşanacak görünüyor. Yani anlaşmayla bir yerleri alma karşılığında İdlib'i verme safhası aşıldı. Kalabildiği kadar kalmaya çalışma, verebildiği kadar zayiat verme anlayışı hakim. Dolar fırladı, altın fırladı, Türkiye ekonomisi çöküyor, Libya ve Suriye cephesindeki harcamaları kaldıramaz yanılgısına düşmemek lazım. Katar, Azerbaycan, Almanya, İngiltere gibi ülkeler siyaseten de ekonomik olarak da Türkiye'ye kaynak aktarıyor, silah alışverişi yapıyor. Türkiye'yi tamamen Rusya'ya kaptırmamak için, uluslararası sermayeye her yolu açtığı için Merkel, Trump ve Johnson'un hala önemli desteği söz konusu AKP-MHP yönetimine. Türkiye'ye sınır ötesi Pençe-Kartal, Pençe-Kaplan diye adlandırılan kara ve hava operasyonları Trump'ın, Merkel'in desteğinin ne boyutta olduğunun, Ankara'ya kredinin sürdürüldüğünün göstergelerinden. Harekat Trump-Erdoğan 8 Haziran 2020 görüşmesinden sonra başlatılmıştı. Rusya, zaten 97 yıllık cumhuriyette ilk kez bu kadar dediğini yaptırdığı, diplomasiyi çoraklaştırmış bir yönetim bulmuş, bu dalı kırmaz. 
 
 
 Uzun vadede Doğu Akdeniz'deki enerji potansiyeli, birçok aktörü devre dışı bırakacak, bazı ülkeleri altüst edecek, çok denklemi yeniden bozup şekillendirecek. 
 
Yine Doğu Akdeniz’de Türkiye ile Yunanistan arasında NAVTEX ve anti-NAVTEX tartışmaları var. İki ülkenin birbirine karşı NAVTEX yayınlamasıyla ne amaçlanıyor?
 
NAVTEX, avcıların dağıldıkları arazide birbirlerini vurmaması, kimin alanının neresi olduğunun belirlenmesi için belirledikleri işaret-parola denebilir. Seyir uyarıları, hava, tehlike, emniyet ile ilgili durumları yayınlayan Navigational Telex deniyor. NAVTEX ilan eden "Ben buradayım, bilginiz olsun" demiş oluyor. Doğu Akdeniz krizi yeniden alevlenmiş oldu NAVTEX ilanı ve Yunanistan'ın anti-NAVTEX kararı ile. Dalga nasıl patladı. 22-23 Temmuz 2020'de Türkiye Antalya Kaş-Çukurbağ Yarımadasının karşısındaki Meis Adası (Kastellorizo) ile Rodos Adası arasında fırkateynler eşliğinde Oruç Reis Sismik Araştırma Gemisi'ni sondaj için yönlendirdiğini ilan etti. Meis ve Rodos hattı Türkiye-Libya arasındaki Münhasır Ekonomik Alan anlaşması güzergahı için önemliydi. Yunanistan'ın savaş gemileri Meis Ada'sına gönderdiği, Türkiye'nin de Aksaz üssünden 18 Türk Savaş gemisini bölgeye sevk ettiği ortaya çıktı. Alman basını çatışmayı Merkel'in devreye girerek önlediğin yazdı, Ankara da teyit etti. Doğu Akdeniz neden çatışma göze aldıracak kadar önemli? Herkes doğalgaz ve petrol rezervlerine bakıyor. Görülmeli ki 2011 “Arap Baharı”, “Halklar Baharı” denen isyanların özgürlükçü yöne evrilmesini önlemek, eski despotlar devrilirken yerine gelenleri denetime almak için ayaklanmalara müdahalelerin nedenlerinden biri de Doğu Akdeniz’de keşfedilen doğalgaz sahaları idi.  
 
Bağlarsak şimdilik kızgın demir, kelebek etkisiyle çok ülkenin eli yakacağından Doğu Akdeniz'de bir savaşı göze alamaz taraf ülkeler. Nitekim Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın, cumhurbaşkanının "bir müddet bekletelim'" dediğini ve bekleme aldıklarını açıkladı 28 Temmuz'da. Ancak uzun vadede Doğu Akdeniz'deki enerji potansiyeli, birçok aktörü devre dışı bırakacak, bazı ülkeleri altüst edecek, çok denklemi yeniden bozup şekillendirecek. Libya, Suriye, Doğu Akdeniz'de de çözüm halklar odaklı diplomasiden, denize kıyıdaş olan ülkelerin halklarına saygıdan ve bütün kaynakların tahakküm oluşturma güdüsünden uzak kaynakların eşitlik temelinde değerlendirilmesinden geçiyor.
 
MA / Ferhat Çelik 

Diğer başlıklar

03/08/2020
23:34 Urfa ve Mersin’de toplu taziyeler yasaklandı
21:58 Habur Sınır Kapısı koronavirüs nedeniyle yeniden kapatıldı
20:37 Kadınlar İstanbul Sözleşmesi’ni savunmak için sokaklarda
19:51 Açlık grevindeki Pektaş serbest bırakıldı
19:47 Kızıltepe’deki yangında 500 dönümlük alan kül oldu
19:40 Koronadan ölenlerin sayısı 5 bin 747’ye yükseldi
19:15 Şengal Soykırımı Avrupa’da protesto edildi
18:38 'Şüpheli asker ölümleri devletin sorumluluklarını yerine getirmemesinden kaynaklı’
17:56 Özalp’ta kaza: 2 ölü, 5 yaralı
16:57 Batan teknenin kaptanı tutuklandı
16:54 Soykırıma tepki: Şengal asla unutulmayacak
16:23 Hastane önünde ‘yaşatmak için dayanışma’ nöbeti
16:01 WHO’dan hükümetlere ‘tedbir’ uyarısı
15:32 Açlık grevindeki Pektaş gözaltına alındı
15:11 Bakanlıktan 'Kürtçe anons' cevabı: Ortak dillerden değil
14:57 HAKİM: 522 milyon yaşam hakkı gaspı tespit ettik
14:25 Dersim'deki Milli Park'ın kirletilmesine tepki
13:51 Kadınlar 4-5 Ağustos’ta alanlara çıkıyor
13:30 Batan teknenin kaptanı gözaltına alındı
12:28 HDK ve DBP: Êzidîler hala tehdit altında
12:07 'Kafes' hücreye konan tutuklular açlık grevinde
12:03 Güçlükonak'ta 3 kişi daha serbest: Köylü tarlasına gidemiyor
11:39 Besta'daki yangına 3 gündür müdahale edilmiyor
11:26 İş istediği belediyenin girişinde intihar etti
10:53 Yüksekova’da kaza: 6 ölü
10:48 Darp edilen 3 çobanla ilgili neden soruşturma açılmadı?
10:18 Urfa Baro Başkanı Öncel’den ‘Engizisyon mahkemesi’ tepkisi
10:17 HDP Kadın Meclisi: Êzidî kadınların direnişini selamlıyoruz
10:10 DAİŞ cezaevine saldırdı: 20 ölü
09:04 Kuğulu Park’ta ‘budanan’ ağaçlar yeşermeyecek
09:03 Kadın emeğiyle sofraya ulaşan mantarlar
09:03 Meslektaşları: Timtik ve Ünsal’dan haber alamıyoruz
09:02 45 günde 7 'intihar': Tahammülümüz kalmadı
09:01 Turizm kentinde korona endişesi
09:01 74’üncü ferman sürüyor: Katliamı tamamlamak istiyorlar
09:00 03 AĞUSTOS 2020 GÜNDEMİ
02/08/2020
22:31 Hafter: Türk işgaline merhamet göstermeyeceğiz
21:27 Batan teknedeki çocuğu arama çalışmaları sürüyor
20:39 Vaka sayısındaki artış uçuşları askıya aldı
19:46 Son 24 saatte 18 can kaybı
19:22 Besta'daki yangın büyüyor
18:58 Koca: Birinci dalga sahillere indi
18:29 Foça’da tekne battı: 4 ölü
18:18 İnce'den yeni parti açıklaması
17:03 Üniversite mezunlarının yüzde 42’si iş bulamıyor
16:54 Timtik’in dayısı: Onlar içeride biz dışarıda eriyoruz
16:13 Menderes’te orman yangını
15:55 Temmuz’da 60 gazeteci yargılandı
15:21 Aydın’daki yangın Muğla’ya ulaştı
15:06 'Tehdit’ sonrası ölü bulunan asker defnedildi: Törende askere tepki
14:33 Kovid-19'a yakalanan tutuklu günler sonra hastaneye kaldırıldı
14:10 Lüks makam aracı isteyen rektör istifa etti
14:04 Polis kurşunu bir çocuğu yaraladı
13:58 Kayyımın yeğeni ve taciz suçlusu Uysaler de tutuklandı
12:58 Ünsal'ın babası: Oğlumu öldürmek mi istiyorsunuz?
12:14 Sevk edilen tutuklu: Yolda ne yemek ne de su verildi
12:02 Artuklu’da araç takla attı: 2 yaralı
11:21 Kayıp çocuğu arama çalışmaları sürüyor
10:50 Afganistan’da sel: 15’i çocuk 16 kişi öldü
10:13 MEBYA-DER: Saldırı şekli değişiyor, zihniyet değişmiyor
09:01 Urfa’da günlük 350 vaka: Hastanelerde yer yok
09:01 Kadınlar: Birlik olursak tecrit son bulur
09:01 Çelebi: Libya mutabakatı zaman kazanmaya dönük
09:00 Amerika’da asimilasyona karşı Kürtçe şarkılar seslendiriyor
09:00 Gençlerden ‘yan yana mücadele’ çağrısı
09:00 74’üncü Ferman: Dünya hala kör, sağır ve dilsiz
09:00 02 AĞUSTOS 2020 GÜNDEMİ
08:50 Vaka sayısı 18 milyonu geçti
01/08/2020
21:56 Van F Tipi Cezaevi'nde koronaya yakalanan tutuklu tedavi edilmiyor
21:27 Koronavirüsten 19 kişi daha hayatını kaybetti
20:55 Gürpınar'da kaza: 1 kadın yaşamını yitirdi
19:51 Yunanistan 3 ülkeye ulaşım sınırlamasını uzattı
19:21 Gençleri darp eden korucular bir kişiyi silahla yaraladı
19:07 Şerevan Yaylası'nda orman yangını
18:33 Maltepe’de askeri alanda yangın
17:27 Erdoğan prompteri kaçırdı: Geri al, geri al
16:55 KCDP: Temmuz ayında 36 kadın öldürüldü
16:48 Bolu Cezaevi’ndeki hasta tutukluların durumuna dikkat çekildi
16:07 İzmir’de şüpheli asker ölümü
14:50 Timtik ve Ünsal için hastane önünde eylem
14:04 Her hastaneye gidişinde 14 gün karantina
13:54 Dicle’de 4 yaşındaki çocuk kayıp
13:27 DTO Başkanı Turan: Bölge hastanelerinde yer yok
13:20 Hatay Barosu Başkanı’na 72 barodan destek
13:12 Cumartesi Anneleri: İnsanlığa karşı suçlarda zaman aşımı olamaz
13:04 Siyasi partiler bayramlaştı: Ortaklaşmaya ihtiyaç var
12:36 5 yaşındaki çocuğun elleri ve ayaklarını bağlayarak hapsettiler
11:58 TGS: İstanbul Sözleşmesi’nden vazgeçmiyoruz
11:55 Kayıp yakınları Oruç'un akıbetini sordu
11:52 Karakolda 'Kanun benim' işkencesi
11:14 Ablukanın kalktığı Güçlükonak'ta gözaltılar sürüyor
11:08 Kürkçüler Cezaevi’nde her şey güllük gülistanlık!
09:43 Askerler 3 çobanı öldüresiye darp etti
09:01 Mor Dayanışma'dan bir günlük özsavunma atölyesi
09:01 Yanık kokulu çerçeve: Üç yürek, üç fidan, üç güzel insan
09:00 Cinsel istismara 2 yıl sonra dava
09:00 01 AĞUSTOS 2020 GÜNDEMİ
31/07/2020
22:14 İngiltere'de normalleşme süreci askıya alındı
22:08 Irak’ta erken seçimler 2021 yılında yapılacak
21:11 Kozan'da 3 dönüm ormanlık alan kül oldu