Prof. Tolunay: Doğaya müdahale bumerang gibidir

img

İSTANBUL - Salgınların insanın ekosisteme müdahalesiyle bağlantılı olduğunu ve her müdahalenin salgın, sel, kuraklık ve iklim krizi olarak geri döndüğünü söyleyen Prof. Dr. Doğanay Tolunay, “Doğayı bedava bir kaynak olarak görmeyi bırakmalıyız” uyarısında bulundu.

 
Dünya genelinde koronavirüs (Kovid-19) salgını nedeniyle hayatını kaybedenlerin sayısı 350 bini, toplam vaka sayısı ise 6 milyonu aştı. Büyük bir insani yıkıma neden olan salgının Çin’in Wuhan kentindeki deniz ürünlerinin satıldığı bir pazardan dünyaya yayıldığı tahmin edilirken, kesin nedeni henüz tespit edilemediği gibi panzehri de bulunabilmiş değil. Görülmemiş bir hızla yayılan Kovid-19 salgını, AIDS, ebola, SARS, Batı Nil virüsü, Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA), kuş gribi ve domuz gribi son yıllarda ortaya çıkan virüs kaynaklı hastalıklar dizisinin son halkası.
 
Salgın hastalıkların yayılmasında, doğanın aşırı derecede sömürülmesi ve yaban hayvan ticaretinin etkisinin son derece büyük olduğu belirtiliyor. Yapılan araştırmalar, 1940 yılından sonra ortaya çıkan bulaşıcı hastalıkların yüzde 60’nın hayvanlardan insana geçtiği, zoonotik hastalıkların ise yüzde 71.8’nin yaban hayvanlarından kaynaklı olduğuna işaret ediyor. 
 
Karşılaşılan salgınların “insan-doğa ilişkisi” ile yakından alakalı olduğunu söyleyen İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Orman Fakültesi, Toprak İlmi ve Ekoloji Anabilim Dalı öğretim üyesi Prof. Dr. Doğanay Tolunay ile konuştuk.
 
SALGINLAR EKOSİSTEM İLE BAĞLANTILI
 
Tarihteki en eski salgın olarak bilinen Justinian Vebası’nın M.S. 541-542 yıllarında Hindistan ya da Orta Afrika’dan çıktığı düşünüldüğünü anlatan Tolunay, bu salgının o yıllarda iklimdeki soğumadan dolayı veba bakterisini taşıyan pirelerin üzerinde yaşadıkları farelerin doğal yaşam ortamlarından kentlere gelmesi sonucu yayıldığının tahmin edildiğini dile getirdi.
 
Bu ve tarihteki benzeri salgınların birçoğunun ortaya çıkma nedeninin ekosistem ile bağlantılı olduğunu vurgulayan Tolunay, “Ormanları keserek tarım alanına dönüştürdüğümüzde evcilleştirdiğimiz hayvanlarla yaban hayvanlarının temasını arttırmış oluruz. Böylece önce evcil hayvanlara geçen virüsler bunlarda mutasyon geçirdikten sonra insanlara kolayca bulaşabiliyor. Örneğin; Nipah virüsü meyve yarasalarından önce domuzlara, sonra insanlara geçmiştir. Benzer şekilde SARS virüsünün yarasalardan Misk kedilerine, MERS virüsünün de yine yarasalardan develere geçtiği, sonrasında ise insanlara ulaştığı biliniyor” diye belirtti.
 
EVCİLLEŞTİRME RİSKİ ARTTIRIYOR
 
Prof. Tolunay, Amerika kıtasının keşfinden sonra istilacı Avrupalı askerlerin taşıdığı çiçek hastalığı ile 1918-1919’da 20 ile 50 milyon kişinin ölümüne neden olduğu tahmin edilen İspanyol gribi gibi bir çok hastalığın yine hayvanlardan insanlara geçtiğini söyledi.  
 
Kuduz, tifo, tifüs, şap, çiçek, tüberküloz, kızamık, brusella ve salmonella gibi hastalıkların da hayvanlardan insanlara bulaşan hastalıklar olduğunu belirten Tolunay, “Bu hastalıkların çoğu hayvanların evcilleştirilmesinden sonra insanlara geçti. Bu nedenle avcı toplayıcı dönemde tarıma başlayarak yerleşik düzene geçen insanların hayvanların evcilleştirmesiyle hayvanlardan bulunan patojenlerin (et, süt, dışkı, salya) ulaştığı mutasyonlarla bulaşıcı riskini arttığı tahmin ediliyor” dedi.
 
HER MÜDAHALE EKOSİSTEMİ ETKİYOR
 
Ekosistem tahribatlarıyla vektör hastalıkları taşıyan hayvanların canlılarla teması arttırdığını ifade eden Tolunay, bu durumun yol açtığı tehditlere dair şunları söyledi: “Bu taşıyıcılar, insanların doğaya daha fazla girmesiyle beslenecek dolayısıyla hastalık bulaştıracak daha fazla insana ulaşabilmektedir. Ekosistem tahribatları ile yaban hayvanları göçe zorlanmakta, böylece aslında hastalıklar da göç etmektedir. Yaşam alanları daralan hayvanlar besin aramak için köy ve kentlere sokulmaktadır. Özetle doğaya yaptığınız ufak bir müdahaleyle dahi ekosistem içindeki düzenler değiştiği için hastalıklar dahil birçok belirsizliği tetiklemiş oluruz.” 
 
DERS ÇIKARILMALI
 
Koronavirüs salgının dünya genelinde hızla yayılmasının globalleşme ve kent nüfus yoğunluğunun doğa tahribatıyla sağlanmasıyla ilişkili olduğunu vurgulayan Tolunay, salgından büyük dersler çıkarılması gerektiğini söyledi.
 
Tolunay, “Her ne kadar kentlerde yaşıyorsak da doğayla göbek bağımızın kesilmediğini anlamayız. Çünkü doğaya yaptığımız her müdahale yok ettiğimiz her ekosistem bazen salgın, çoğunlukla ise sel, taşkın, kuraklık, iklim krizi şeklinde bumerang gibi dönerek bizi vuruyor. Bu nedenle doğayı bedava bir kaynak olarak görmeyi bırakmamız gerekiyor. Özellikle çılgınlığa varan tüketim anlayışımızdan vazgeçmemiz sadece salgınlarla mücadele için değil, yaşadığımız ve gelecekte daha da şiddetlenecek iklim kriziyle mücadele için de gerekli. Çünkü iklim krizi salgınlar dahil onlarca doğa kaynaklı afete yol açmakta” ifadelerini kullandı.
 
Yaşanan ölümlere rağmen Kovid-19 salgınından gerekli derslerin çıkarılmayacağı kaygısında olduğunu paylaşan Prof. Tolunay, salgının neden olduğu ekonomik kayıplar ve istihdam sorunları bahane edilerek doğa tahribatlarının önümüzdeki süreçte daha da artabileceğini kaydetti.
 
MA / Naci Kaya

Diğer başlıklar

18:55 Bekçilerin darp anını görüntüleyen 2 kişi gözaltına alındı
18:31 İHD'liler mezarları başında anıldı
18:28 Kozluk ilçe yöneticisi serbest bırakıldı
18:10 Diyarbakır’da 218 sağlık çalışanı enfekte oldu
17:54 Avukatlar nöbeti adliye önüne taşıdı
17:51 HDP’li Coşkun'dan 3 aylık 'Basın Hak İhlalleri Raporu'
17:35 6 yıldır tazminatları için mücadele ediyorlar
17:28 Erdoğan, Ayasofya'yı ibadete açan kararı imzaladı
17:10 Silopi’de Taybet Ana Kadın Danışma Merkezi açıldı
17:10 Kayyımdan meclis toplantı salonuna kilit
17:06 Katliamda eşini yitiren Evrim Mak’a verilen tazminat istinafta düşürüldü
16:54 Salgının yayılma hızı bölge illerinde 12 kat fazla
16:53 10 aylık bebeği ile cezaevine gönderildi
16:53 Antep'te 6 saatlik ‘çoklu baro’ protestosu
16:44 Gençlerden 33 düş yolcusu için ‘adalet yürüyüşü'
16:07 Danıştay Ayasayofya'ya dair kararı iptal etti
15:44 Nusaybin Davası’nda 47’nci ceza
15:13 SES: Hastanelerin yüzde 51’inde vaka sayısı arttı
15:01 Van'daki tekne faciasında ulaşılan cenaze sayısı 19'e yükseldi
14:55 Avukatlar yürüyüşe geçti
14:47 Diyarbakır'da 4 kişi gözaltına alındı
14:44 3 çocuğa yönelik cinsel istismar davasına çağrı
14:18 Ölüm orucundaki Akman için açlık grevi
14:16 Yargıtay çocuğunu öldüren sanığa verilen cezayı bozdu
13:58 Kolej sahibi ‘iflası’ doğruladı, öğrenci velileri tepki gösterdi
13:50 Hak ihlallerine karşı ortak mücadele çağrısı
13:39 Çayda ikinci hasat başladı
13:34 Dağ keçilerinin avlanma ihalesinin iptali için Orman Bakanlığı'na dilekçe
13:32 Adana'dan baro düzenlemesine tepki
13:31 Dersim keçileri için ‘kırmızı liste’ uyarısı
13:29 Gar anmasında Suruç çağrısı
13:22 HDP baskınında bir gözaltı
13:16 Ailelerden İmralı başvurusu
13:11 Avukatlar Kuğulu Park'a sokulmadı
12:50 İHD: Ekran karartma darbedir
12:32 Günay: Ayrım gözetmeyen saldırılara ‘Hep Birlikte’ karşı çıkmak zorundayız
12:16 Aydın mezarı başında anıldı: Cinayetten azmettirenler sorumludur
12:07 Çaldıran'da bir mahalle daha karantinaya alındı
11:55 ODTÜ’lüler duruşmaları yerine Kuğulu Park’a geldi
11:52 Dengbêj Boyaxçî'nin arkadaşları: Yüz yıllık tarihi kaybettik
11:43 İzmir Baro Başkanı Yücel: Düzenleme topluma gözdağıdır
11:42 Gözaltına alınanlara avukat kısıtlaması
11:30 Batan teknede ölü sayısı 16'ya yükseldi
11:13 HDP Kozluk İlçe Örgütü binasına baskın
11:10 İsveç Dışişleri Bakanı'nın İlham Ehmed ile görüşmesi Türkiye’yi rahatsız etti
10:42 Bekçi şiddetine uğradı savcı tutuklamaya sevk etti
10:39 Dere kirleten kömür ocaklarına ceza
10:38 Alman Meclisi'nde Türkiye raporu: Operasyon gayri meşru!
10:31 İmralı tecridi Meclis gündemine taşındı
09:57 Şenyaşar ailesi duruşmasına alınmayan HDP'li vekiller: Kim neyi gizliyor?
09:56 Baro başkanları bank ve kaydırakta sabahladı
09:52 'İstanbul Sözleşmesi'yle birlikte kadın eşitliği hedef alınıyor'
09:03 5 yılda 47 saldırı
09:01 Yaşlı bir kadın nasıl kaçabilir?
09:01 BEKSAV'dan 'Suruç için üret' kampanyası
09:01 ‘Adım atılmazsa Deniz’i kaybedebiliriz’
09:00 10 TEMMUZ 2020 GÜNDEMİ
08:39 Adana ve Mersin'de çok sayıda gözaltı
00:40 Baro başkanları ablukada konuştu: Polis devleti var
09/07/2020
22:56 Çoklu baro teklifinin 12 maddesi kabul edildi
21:48 Özel okul sahibi yüzlerce aileyi dolandırdı
21:24 Baro başkanları ve avukatlar Kuğulu Park’ta sabahlayacak
21:02 Şenyaşarların avukatı: İddianame Yıldız ailesini korumaya yönelik
20:56 Çoklu baro görüşmelerinde ‘derin devlet’ tartışması
20:08 Koronadan ölenlerin sayısı 5 bin 300’e yükseldi
18:46 ‘Şirketlere Bakanlık’tan Yeni ÇED İzinleri’
18:35 Avukatların direnişine polisten otobüs önlemi
18:05 Bingöl’de bir köy karantinaya alındı
18:03 Sanıklar yakalanamadığı için dosyadan ayrılmaları talep edildi
17:40 Barolar Kuğulu Park’ta, TBB Başkanı Feyzioğlu Meclis’te
17:32 Ali Hemdan’ın davası ertelendi
17:26 Dört yıldır süren davada yine karar çıkmadı
17:21 Motorlu testerenin üzerine düşen çiftçi yaşamını yitirdi
17:01 Anne Şenyaşar: Heci'yi gözümün önünde öldürdüler
16:47 Tarkan’dan Hasankeyf paylaşımı: Çok yazık oldu
16:43 ‘Kürtçe örgütsel bir dil olarak mı kabul edilmektedir?’
16:32 Okul bahçesinde göçük: 2 işçi toprak altında kaldı
16:25 Hrant Dink davası ertelendi: MİT talebine ret
16:21 Başsavcı: Teknede kaç kişinin olduğuna ilişkin çelişkili ifadeler var
16:17 Polis avukatların baro başkanlarının yanına gitmesini engelledi
15:57 Gazeteci Aziz Oruç için adalet talebi
15:56 İstanbul Emniyeti'nde 40 görevlinin yeri değişti
15:50 Karaman’ın öldürülmesinde kullanılan ilaç için görüş istendi
14:56 HDP’li Uyguner hakkında ceza talebi
14:44 Tarım işçilerini taşıyan minibüs devrildi
14:34 İzmir Barosu avukatları Ankara’ya hareket edecek
14:33 Avrupa Parlamentosu’nda Türkiye'ye ‘Nazi rejimi’ benzetmesi
14:28 Baro başkanları Kuğulu Park'ta ablukaya alındı
14:21 Kadınlar: Meclis kapanana kadar nöbetteyiz
14:20 Timtik ve Ünsal için Yargıtay'a çağrı: Kararını ver
14:10 TMMOB’den DEDAŞ’a açık çağrı: Hukuksuzluktan vazgeçin
13:39 Baro başkanları Kuğulu Park’ta nöbete başladı
13:15 Kayyım gerekçesi yapılan davadan beraat
13:14 Baro teklifine karşı Çağlayan’da nöbet tuttular
13:04 Sakarya’daki patlamada 3 asker hayatını kaybetti
12:59 Kimse ilgilenmeyince kazma kürekle yol kazmaya koyuldular
12:51 İSİG: Haziran ayında 188 işçi yaşamını yitirdi
12:40 Bakan Selçuk’tan okulların açılış tarihine ilişkin açıklama
12:30 Sakarya’da havai fişek taşıyan kamyonda patlama
12:25 Silvan’da meclis üyeleri belediyeye alınmadı