Güney Amerika’da Kovid-19: Eşitsizlik, kriz ve sindemi

  • dünya
  • 09:04 27 Mayıs 2020
  • |
img

ANKARA - Dış borç batağına saplanıp, ABD politikaları altında ezilen Güney Amerika ülkeleri, sosyal eşitsizlik ve politik krizlerin yanı sıra uzmanların “sindemi” adını verdiği çoklu salgınla karşı karşıya kaldı.

Brezilya'nın São Paulo kentinde 26 Şubat’ta tespit edilen ilk vaka ile Güney Amerika’da ilk kez doğrulanan koronavirüs (Kovid-19) salgını, sağlık açısından olduğu kadar kronikleşmiş ekonomik sorunlarla boğuşan kıta halkları için çifte tehditle yayılıyor. Kıta ülkelerinin çoğu yönetimi salgına karşı yetersiz ekonomik bütçe ayırdı ve “evde kal” politikası uygulamakla yetindi. Çoğunun sokak ticareti ve günlük işlerle yaşamını idame ettirdiği kıta halkına ekonomik destek sunulmaması, sokağa çıkma yasakları sürecinde yoksulluk ve sosyal eşitsizliği derinleştirdi.
 
Güney Amerika ülkelerinde tespit edilen Kovid-19 vaka sayısı 656 binin üzerinde, yaşamını yitirenlerin toplam sayısı ise 32 bin 600’ü geçti. Kıtada salgının en sert vurduğu ülke ise son bir haftadır dünyanın gündemine oturan Brezilya oldu. Brezilya’da vaka sayısı 376 bini, ölüm sayısı ise 23 bini aşarken ülke ABD’den sonra dünyada virüsün en çok yayıldığı ikinci ülke sıralamasına yükseldi. Brezilya’yı toplam vaka sayısı 124 bine, toplam ölüm sayısı ise 3 bin 600’lere ulaşan Peru ikinci sırada takip ediyor. Güney Amerika’da salgından en çok etkilenen diğer iki ülke ise toplam vaka sayısı 37 bini geçen, toplam ölüm sayısı 3 bini aşan Ekvator ve toplam vaka sayısının 73 bini aştığı, ölüm sayısının 761 olarak açıklandığı Şili. 
 
Koronavirüs salgınına dair Güney Amerika’nın diğer ülkelerindeki tablo şu şekilde sıralanıyor: Kolombiya’da 21 bini aşkın vaka ve 750 ölüm, Arjantin 12 bini aşkın vaka ve 467 ölüm, Bolivya 6 bini aşkın vaka ve 261 ölüm, Uruguay’da 787 vaka ve 22 ölüm, Paraguay 865 vaka 11 ölüm, Venezüella’da bini aşkın vaka ve 10 ölüm. 
 
POLİTİK KUTUPLAŞMA
 
Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) borç batağına saplanmış ve ABD’nin özel sömürge politikaları ile yaptırımlarından dolayı yıpranmış kıta ülkelerinin çoğu virüse tek başlarına mücadele veriyor. Kıta ülkelerinde karşı-devrimci, ABD yanlısı hükümet ve para-militer gruplar ile devrimci mücadele geleneğine sahip örgütler arasında süren çatışma ve politik krizler de koronavirüs sürecinde sorunları derinleştiriyor.
 
Venezüella'da, Maduro hükümeti ile ABD yanlısı Guaidó muhalefeti arasındaki düşmeyen tansiyon, koordineli bir pandemi yanıtını geciktirdiği belirtiliyor. Ülkede yaratılan politik kutuplaşma doğrudan bir halk sağlığı sorunu olarak görülüyor. Yönetim krizi ile salgın krizi bir çok ülkede baş başa gidiyor. Kadın düşmanı, ırkçı, darbeci ve faşist olarak tanınan Brezilya’da, Başbakanı Jair Bolsonaro binlerce yeni vakaya rağmen “küçümseme politikasını” devam ettiriyor.
 
DIŞ BORÇLAR
 
IMF verilerine göre, Güney Amerika ve Karayipler’de toplam devlet borçları yaklaşık 3.5 trilyon dolar.  Ekvador’un sol gelenekten gelen eski Devlet Başkanı Rafael Correa, ülkenin şu anki başkanına eleştirilerini “Şu çelişkiye bakın. Hükümet böyle bir dönemde dış borç ödüyor. Bu daha fazla insan yitirmek demek çünkü hastanelerimizin yeterince ekipmanı yok ve maaşları ödemeyi bile kestiler. Bir de bizim işlerin böyle yürümesi gerektiğine inanmamızı bekliyorlar, yani maaşlar bekleyebilir, ama sermaye beklemez” sözleriyle dile getirdi.
 
Marksist şehir gerillalığı yapmış olan ve Brezilya’nın eski başkanı Dilma Rousseff da, ülkesi için “Koronavirüs krizi neo-liberal olmayan ve eşitsizliği azaltan yeni bir ekonomik ve finansal mimari için zamanın geldiğini gösteriyor” ifadelerini kullandı. İki eski devlet başkanının dikkat çektiği nokta ise, dış borçlarını ödemeye çalışan ülkelerde salgın krizinin derinleştiği oldu.
 
BİN KİŞİYE 2.2 YATAK
 
Güney Amerika’da 65 yaş ve üstü, toplam nüfus oranının yüzde 9’un altında. Ancak Dünya Bankası verilerine göre, Güney Amerika’da hastanelerde her bin kişiye sadece 2,2 yatak düşüyor. Bin yoğun bakım ünitesi bulunan Şili, hasta başına düşen yatak kapasitesi açısından Güney Amerika’daki en zorlu durumdaki ülkelerden biri. Şili Demokrat Partisi Senatörü Guido Girardi “Devlet sağlık sisteminde 592 yoğun bakım yatağı mevcut, buna özel sektörü de katarsak en fazla bin tane daha ekleyebiliriz” diyor. 
 
Yine The Lancet’de yayımlanan bir araştırmaya göre, Brezilya’da 100 bin kişiye 7 tane yoğun bakım ünitesi düşüyor. 210 milyon nüfuslu ülkede Brezilyalıların dörtte birinin kamusal sağlık sistemine ulaşamıyor.
 
5 KİŞİDEN 1'İ FAVELALARDA 
 
Kıta halkının yüzde 4,5’u günlük 1,90 dolar ve altında gelirle yaşamlarını sürdürüyor. Büyükşehirlerde yaşayan her 5 Güney Amerikalıdan biri “favela” olarak bilinen yoksul gecekondu mahallerinde barınıyor. Brezilya ve ülkenin en büyük kentleri Rio de Janeiro ve Sao Paolo’daki favelalarda hem devlet desteği çok az hem de yoksul nüfus salgın süresince de çalışmak zorunda. 
 
Sao Paolo Üniversitesi’nden epidemiyolojist Dr. Paulo Lotufo, favelalardaki halkın temel temizlik ve sağlık hizmetlerine bile erişiminin çok kısıtlı olduğunu hatırlatarak, “Bazı bölgelerde durum Ekvator derecesinde kötüleşebilir” uyarısında bulundu. 
 
Favela mahalleleri Brezilya işgücünün yüzde 40'ını oluşturuyor. Favelalarda yaşayanlar koronavirüse karşı “evde kal” önlemini imkânsız hale getiren yoksullukla boğuştuğu için özellikle kayıt dışı, güvencesiz ve korunmasız işlerde çalışmaya devam ediyor.
 
FAVELALARDA ÖNLEM
 
Rio de Janeiro’nun favelalarında bu koşullarda yaşayan nüfusun sayısının ise yaklaşık 1.5 milyona tekabül ettiği düşünülüyor. Bu sayı ise tüm kent nüfusunun dörtte birine tekabül ediyor. Kentin en büyük favela mahallesi olan Rocinha’da, União Pró Melhoramentos da Rocinha Başkanı Wallace Pereira Rocinha, Globo Rio adlı gazeteye verdiği demeçte, şöyle şunları dile getirdi: “Valilik önleyici tedbirlerin hiçbirini almıyor. Burada halk bu önlemleri kendileri almaya çalışıyor. Biz kendi kendimizi bilgilendirici broşürler dağıtmaya, kendi arabalarımızla mahallelerde uyarıları duyurmaya çalışıyoruz. Topluluk radyosundan yayın yaparak halkı bilgilendiriyoruz. Biz kendi üzerimize düşeni yapıyoruz. Ama devlet otoriteler buna hiç yardımcı olmadı.”
 
Diğer yandan “Eu Seu Eu/Ben, Benim” adlı sivil toplum örgütü de virüs günlerinde kapı kapı yemek ve maske dağıtıyor. Bu oluşum eski mahkumlardan oluşuyor.
 
YOKSUL MAHALLELER
 
Arjantin’de ülkenin yüzde 40’ından fazlası yoksullukla mücadele ederken koronavirüsü karşıladı. Peronist akımdan gelen Devlet Başkanı Alberto Fernández, Mart ayı başından beri kamuyu ve olarak özel sektörü kapsayan bir dizi ulusal karantina tedbiri aldı. Ülkede 60 gün boyunca işten çıkarmalar yasaklandı. Kirasını ödeyemeyen yurttaşların da evlerinde kalmaya devam ederken, kira borçları 30 Eylül’e kadar donduruldu. Arjantin’de pandemi öncesinde sosyal eşitsizlik üst seviyelere çıkmış ve ülke ekonomisi resesyona girmişti, 8 milyon kişi gıda yardımına muhtaç yaşıyordu. Pandemi sonrasında bu sayı 11 milyona yükseldi. 
 
Arjantin Katolik Üniversitesi'nin araştırma sonuçlarına göre, sokakta satıcılığı yapan, evlere temizliğe giden ve benzeri pek çok kayıtsız işte çalışan Arjantinli emekçilerin işlerinden olması, ülkedeki sosyal eşitsizliği derinleştirdi. Buenos Aires'in en yoksul mahallelerindeki insanlar ise bu eşitsizliğe karşı dayanışmaya ağları örmeye çalışıyor. DW’de yer alan bir haberde, evsiz bir Arjantinli Pate, “Gönüllüler bize yardım ediyor. En azından haftada üç gün yemek alabiliyoruz” diyor. 
 
SİNDEMİ
 
Koronavirüs, Güney Amerika’ya üçüncü bir salgın olarak geldi. Kolombiya Bulaşıcı Hastalıklar Derneği Başkanı Alfonso Rodriguez, “Aynı anda Dang humması, kızamık ve şimdi Kovid-19 ile üç pandemiyi aynı anda yaşıyoruz” diyor. Geçen sene kıtada 14 ülkede 20 bin 554 kızamık ve 3 milyonu aşkın Dang Humması rapor edildi. 
 
Uzmanlar birden çok pandeminin çakıştığı bu özgün duruma “sindemi” adını veriyor. 
 
Tropikal Hastalıklar Çalışma ve Kontrol Programı Direktörü Iván Darío Velez, “Kolombiya’da tek salgın Kovid-19 değil. Henüz Nisan sonu 50 bin Dang Humması teşhisi yaptık” bilgisin veriyor. Arjantin yerel gazetelerinde Buenos Aires’te şu an 6 bin Dang Humması vakası olduğu bildiriliyor. El Espectador’a konuşan Gutiérrez Çocuk Hastanesi Bulaşıcı Hastalıklar Bölüm Başkanı Dr. Angela Gentile ise, "Dang salgını 2019 Kasım ayında başladı ve neredeyse 2016 yılındaki salgın kadar yayıldı” açıklaması yapmıştı.
 
Cenazelerin sokaklarda kaldığı Ekvator’da yaşananların mevcut “sindemi” durumuyla alakalı olabileceği düşünülüyor.  Kıtanın en çok bulaşıcı hastalık görünen ikinci ülkesi olan Peru’da yaşayan bulaşıcı hastalıklar uzmanı Cristian Diaz, El Espectador’a yaptığı açıklamada “Hafif Dang Humması vakalarının semptomları Kovid-19 semptomları ile çok benzerlik gösterdiği için çakışıyor” dedi.
 
Travel Medicine and Infectious Disease (Seyahat Tıbbı ve Bulaşıcı Hastalıklar) adlı bilimsel dergide yer alan bir makalede çift bulaşışı hastalık durumunun çakışmasına dair şu bilgiler paylaşıldı: “Latin Amerika’da her iki virüsün bulaştığı ko-enfeksiyon (çift bulaşma) vakalarına rastlama olasılığımız yüksek. Hızlı Dang testlerindeki yanlış pozitif sonuçlar, Kovid-19 tanısının gözden kaçırılmasına neden olabilir. Bu hem hasta hem halk sağlığı için bir tehdit. Bu nedenle SARS-CoV2/Dang için güvenilir hızlı testlerin yakın gelecekte geliştirilebilmesi çok önemli.”
 
MA / Eylül Deniz Yaşar

Diğer başlıklar

19:28 İngiltere’deki gazetecilerden Güney ile dayanışma
19:06 Dersim’de 29 bölge geçici güvenlik bölgesi ilan edildi
19:04 Veli Saçılık serbest bırakıldı
19:02 KESK: Emekçiler sefalete mahkum ediliyor
18:31 Öğrenciler İŞKUR önünde bu sefer ‘diplomalarını’ yırttı
18:27 Van Gölü'nde 1 göçmenin daha cenazesine ulaşıldı
18:24 Eşbaşkan Yaşar savcılığa sevk edildi
18:22 AKP-MHP’den darbenin siyasi ayağının ortaya çıkarılmasına ret
18:06 Çayeli’nde selin zararı büyük
17:48 Irak: Türkiye güvenlik anlaşmalarını ihlal ediyor
17:42 Diyarbakır’da gözaltı sayısı 22'ye yükseldi
17:29 HDP’liler Ulucanlar Cezaevi önünden seslendi
17:17 Kılıçdaroğlu, Erdoğan ve yakınlarına tazminat ödeyecek
17:13 Anayasa Mahkemesi AİHM kararını ilk kez tanımadı
17:03 Cudi’de bini aşkın askerle operasyon
17:01 Adalet Kürsüsü: Suruç’ta yapılmak istenen düşleri öldürmekti
16:56 Hatun Koç'un duruşması ertelendi
16:56 Mersin’de 14 Temmuz anması
16:20 TMMOB'dan yarım asırlık ağaçlar için duyarlılık çağrısı
16:12 Ulucanlar Cezaevi önünde yapılmak istenen açıklamaya müdahale
15:58 Hakim şerh koydu: Yüksekdağ’ın tutukluğunda hukuki fayda yok
15:54 Gözaltılara birçok kentten tepki: Kadın kırımı politikalar bizi yıldıramaz
15:48 DAİŞ’e karşı başlatılan operasyon sonlandırıldı
15:34 Adana'da ÇHD'li avukata tehdit
15:20 Eşbaşkan Yaşar’la gözaltına alınan 3 kişi serbest bırakıldı
15:03 DBP Eş Genel Başkanı Aydeniz: Geri adım atmayacağız
14:32 EMO’dan DEDAŞ’a: Mağduriyetleri gider
14:28 Barış Anneleri: Öcalan’a tecritle toplum hedef alınıyor
14:11 ESHOT çalışanlarına test yapılmıyor
14:03 Dolandırıldıklarını iddia eden veliler paralarını alamadı
14:02 Mersin Tabip Odası Başkanı Mehmet Antmen adaylığını açıkladı
13:49 4 bin 649 KESK’liden sadece 558’i işe iade edildi
13:28 Van'da salgından ölenlerin sayısı 12’ye çıktı
13:25 Basmane Çukuru’ndaki mülkiyetler belediyeye devredilsin
13:20 KESK: Ek bütçe istiyoruz
13:17 Nusaybin Davası’nda 49’uncu ceza: Sağlık hakkımız gasp edildi
13:13 Buldan: Kadınlara yönelik operasyon darbedir, düşmanlıktır
13:11 Bölgede yoğun helikopter hareketliliği
12:54 Rize’de sel felaketi: 2 kişi yaşamını yitirdi
12:52 MKGP ve DFG: Gazeteci Güney serbest bırakılsın
12:45 Emine Demir’in duruşması 9 Eylül tarihine ertelendi
12:37 HDP’den iktidara: Korkunun ecele faydası yok
12:22 Tahliye edilmeyen Yüksekdağ: Demokratik yaşam inisiyatifi geliştirilmeli
12:16 İran 2 Kürt tutukluyu daha idam etti
12:15 14 Temmuz direnişinde hayatını kaybedenler Çiçek'in mezarı başında anıldı
11:59 Türk-Rus ortak devriyesinde bombalı saldırı
11:56 Kadın örgütlerinden gözaltılara tepki: İtaat etmeyiz
11:54 Akşener: Ayasofya ibadete açılsın siyasete kapatılsın
11:50 Kadınlardan 'sessiz kalma' çağrısı
11:27 Gazeteci Evren’in duruşması görüldü
11:20 Kadınlar şiddet ve istismara karşı adliye önünden seslendi
11:08 70 yaşındaki kadın gözaltına alındı
10:51 Mahkeme kararı olan mahallelere elektrik verilecek
10:50 15 Temmuz darbe girişimi: Rıza gösterme hali etkisini yitiriyor
10:34 Yüksekdağ: Siyasi darbe sürüyor
10:17 Adalet Ağaoğlu yaşamını yitirdi
10:12 Tutuklulardan 14 Temmuz açıklaması
09:48 Dokunulmazlığı kaldırılan milletvekili hakkında gözaltı kararı
09:40 İş talebiyle 5 gündür açlık grevinde
09:39 Vikipedia’da Kürtçe makale sayısı 30 bini aştı
09:38 HDP: Halk iradesine düşman olanlarla mücadelemiz devam edecek
09:15 Kredi genişlemesi yeni sorunlara yol açıyor
09:14 Botan Vadisi su savaşlarına kurban edilecek
09:13 Cengiz İnşaat’ta koronavirüs yayılıyor, çalışma sürüyor
09:12 AKP’liler kendi yolsuzluk çarkını isim isim ifşa etti
09:09 Rektörlükten KHK’lilere ‘özel’ kıstas: Başvurmayın
09:08 5 Nolu Cezaevi tanığı Bilen: Amaçlarına ulaşamadılar
09:07 Bazid'in tarihine yolculuk
09:05 Diyarbakır'da vaka sayısına her gün 120 kişi ekleniyor
09:02 İmralı’da fiziksel tecride hukuksal tecrit eklendi
09:00 14 TEMMUZ 2020 GÜNDEM
08:53 Elektrik kesintilerine karşı trafo önünde sabahladılar
08:50 Adana'da 2 kişi daha serbest bırakıldı
08:45 Antep’te HDP ve DBP’lilere operasyon
08:35 Şırnak'ta 22 bölge yasaklandı
08:10 Diyarbakır'da kadınlara operasyon: Çok sayıda gözaltı
07:48 Gazeteci Ayşe Güney gözaltına alındı
13/07/2020
23:30 AFAD'tan Rize'deki sele ilişkin açıklama
23:22 Diyadin Belediyesi’ne kayyım atandı
21:38 BM: 3 milyardan fazla insan sağlıklı beslenemiyor
21:17 Diyadin Belediyesi’nde odaların anahtarları toplandı
21:07 Öğrencilerden KYK kesintisine ‘kartlı’ eylem
20:26 Katledilen kadınların resimleri parkın ağaçlarında
20:14 Türkiye’de vaka sayısı 214 bini aştı
19:50 Rize Çayeli'nde sel felaketi
19:47 HKMO: Ekonomik krizin çözümü parselleri satmak değil
19:33 Sele kapılarak hayatını kaybeden çocuk defnedildi
19:19 AKP Sözcüsü Çelik’ten Ayasofya açıklaması
19:06 Antalya'da 3.5 büyüklüğünde deprem
18:57 Surlarda yangın
18:07 Van Gölü'nde çıkarılan cenaze sayısı 32'ye yükseldi
17:31 Tatvan'da ev ve işyerleri sular altında kaldı
17:26 HDP'nin stant açmasına Valilikten yasak
17:18 Gün Matbaası davası kararları onandı
17:09 AB Dış İşleri Konseyi'nin gündeminde Türkiye var
16:39 Kayyıma karşı çıkan 23 kadının duruşması görüldü
16:33 ‘Zilan Katliamı arşivlerini açın’
16:25 Putin ülkesindeki Ayasofya rahatsızlığını Erdoğan'a iletti
15:40 12 kişinin gözaltı süresi uzatıldı
15:31 Diyarbakır D Tipi’nde 3 tutukluda koronavirüs tespit edildi