Yazar Kardelen: Edebiyat bir toplumun doğası ve belleğidir

img

VAN - Edebiyatın bir toplumun doğası ve belleği olduğunu belirten yazar Rengîn Kardelen, "Kendi edebi eserlerini çıkaran, öykü, şiir ve romanını yazan, üreten hiçbir toplum yok olamaz, yok edilemez. Edebiyat bir diriliş ve varoluş inadı, kültürel ve tarihi değerlerini yaşatma iradesidir" dedi. 

Belçika’da yaşayan Kürt yazar Rengîn Kardelen, ile ilk deneme kitabı Xaşxaş için düzenlenen söyleşiye geldiği Van'da bir araya geldik. Kardelen ile kitabının yanı sıra edebiyat serüvenini, Kürt edebiyatı ve kültürüne yönelik baskılar, Kürt diline yaklaşım üzerine konuştuk. 1974 yılında kendi Diyarbakır'ın Sur ilçesinde doğan Kardelen, kendi değimiyle Sur'ın labirent gibi kuçelerinde (Sokak) kara taşların efsunlu hikayelerini dinleyerek büyür. 
 
Ruhsal mayasını kadim kentin isyankar ve Robîn Hoodçu tarzından aldığını dile getiren Kardelen, Kürt halkının yürüttüğü özgürlük mücadelesinin yayıldığı bir ortamda büyümenin kendi yaşam çizgisini oluşturmakta etki ettiğini dile getiriyor. 
 
"Xaşxaş" kitabını içinde yaşadığı toplumun "öz yaşam öyküsü" olarak tanımlayan Kardelen, bir halkın kendini küllerinden yeniden yaratma gücünü işlediğini dile getiriyor. 
 
'SONU MUHTEŞEM OLACAK DİYEN UMUT ÇIĞLIĞIDIR'
 
Kitabı yazarken ruhunu yontar gibi hissettiğini söyleyen Kardelen, ülkenin belleğinde yükselip alçalan bir yankı gibi, geçmişten gelip güncelin yamaçlarında yayıldığını belirterek şunları dile getirdi:"Xaşxaş bir çağrıdır, bir sesleniş ve kendi özüne bir davettir. Sur taşlarında kırılan hüzünlü bir serzeniştir. 'Sonu muhteşem olacak' diyen bir umut çığlığıdır. Xaşxaş’i yazarken kendi ruhumu yontar gibiydim. Ağzı açık onlarca yarayı yüreğimde taşıyordum ve ağrının, sancının, aynı zamanda gururun ve umudun sözcükleri adeta nefesimden kitabın sayfalarına süzülür gibiydi." 
 
'EDEBİYAT BİR TOPLUMUN DOĞASI VE BELLEĞİDİR'
 
Edebiyatın bir toplumun doğası, belleği ve duruşu olduğunu söyleyen Kardelen, edebiyatın aynı zamanda bir toplumun kendisini estetize etme, yaratma ve geleceğe taşıma etkinliği olduğunu vurguladı. Edebiyatın verili olanın ötesine geçme, onu arama ve oluşturma eylemi olduğunu dile getiren Kardelen şöyle devam etti: "Değişmesi gereken ile değişmemesi gerekenin dengesini oluşturur. Edebiyat bir toplumun yaşam tarzıdır, onun kurgusu, ütopyası ve karakteridir. Bu açıdan kendi edebi eserlerini açığa çıkaran, kendi öykü, şiir ve romanını yazan, üreten hiçbir toplum yok olamaz, yok edilemez. Edebiyat bir diriliş ve varoluş inadı, kendi kültürel ve tarihi değerlerini yaşatma iradesidir" dedi. 
 
'EDEBİYAT SÜRGÜNDE İSYAN ARACINA DÖNÜŞÜR'
 
Bunu bilen egemenlerin öncellikle dil, kültür ve edebiyata yöneldiğine dikkat çeken Kardelen, bu durum bir toplumun dilini yasaklayacak bir düzeye ulaştığını söyledi. Melayê Cizîrî ve Ehmedê Xanî'nin Kürt edebiyatında yarattığı geleneğin halk ile buluşmasının engellenmeye çalışıldığını belirten Kardelen, Cumhuriyet'in ilk yıllarından bu yana Kürt aydınlarının sürgüne yollandığını ve buna rağmen burada edebiyatın bir isyan aracına dönüştüğünü aktardı. 
 
Mir Celadet Bedirxan, Cegerxwîn, Osman Sabri, Kadri Can ve daha onlarca aydının bir dönemin temsilcisi olarak açığa çıktığını sözlerine ekleyen Kardelen, "Hawar, Nûdem, Tîrêj gibi dergiler bu sürecin edebiyat ve siyasal politik ürünü olarak tarihte önemli rol oynamışlardır. Eğer Kürt halkı Ehmedê Xanî ise onun neslinin devamcısı olan çocukları da Celaddet, Osman Sabri ve Cegerxwîn gibi yüreği ayaklandıran kişilerdir. Yine eğer Mem û Zîn kurgulanmış bir ülke ise Hawar ve Nûdem onun çığlığı ve özlemidir" diye ifade etti.  
 
'EDEBİYAT MÜCADELENİN ÖNEMLİ BİR DİLİDİR'
 
Kürt edebiyatı üzerindeki baskıların Kürt halkının özgürlük mücadelesiyle bağlantılı olduğunu dile getiren Kardelen, bir halkın varoluş, özgürleşme ve dil sorununun edebiyatla paralel ilerlediğine işaret ederek, "Bugün kayyumların Kürt kültürü ve edebiyatı üzerindeki baskıları inkârcı devlet politikasının güncellenmek istenmesinden kaynaklıdır. Fakat hesaba katılamayan şey Kürt halkının kat ettiği mesafeler, geldiği politik bilinç, örgütlü güç ve özgürlük düzeyidir. Büstlere dönük baskılar, belediyelere atanan kayyumlar ve Kürt siyasal öncülerinin cezaevlerine atılması ile birlikte okunmalıdır. Diriliş günlerinin edebiyatı kesinlikle politiktir ve politik baskıları yaşar. Mücadelenin önemli bir dili olmak durumundadır, bu da egemen güçlerin hedefi haline gelmesi için yeterli sebeptir. Çünkü onlar edebiyatın toplum kurucu rolünü iyi bilmektedirler " diye konuştu.
 
MA / Müjdat Can

Diğer başlıklar

15:08 Birlikte yaşadığı kadını öldüren sanığa mahkemeden 'iyi hal' indirimi
15:03 CHP Sözcüsü Öztrak: Demokrasi ve hukuk devleti güçlendirilmelidir
14:58 Diyarbakır’da 3 hekimin sözleşmesi feshedildi
14:22 Aksakoğlu: İddianame sivil toplumu kriminalize etme çabasıdır
14:22 Aslan’ın cenazesi 40 ay sonra teşhis edildi
14:12 Tekstil işçileri hakları için mücadele ediyor
13:53 Saman yüklü kamyon devrildi
13:53 DBP yöneticisi gözaltına alındı
13:32 Kubilay: Türkiye barışçıl politikalara dönmelidir
13:27 20 aydır tutuklu olan Kavala: İddianame itibarsızlaştırmaya hizmet ediyor
12:21 Bachelet: Suriye’deki DAİŞ ve aileleriyle ilgili devletler sorumlu davranmalı
12:12 KESK: Tek adam rejimi sarsılmıştır
11:14 Dicle Nehri'nde kaybolan gence halen ulaşılamadı
11:11 Gezi davası başladı
11:05 Öykü Arin aylar sonra hastaneden dışarı çıktı
10:46 YSK Başkanı Güven'den açıklama
09:58 Araç altında kalan çocuk yaşamını yitirdi
09:49 Dış basında seçim yorumları: Erdoğan artık yenilmez değil
09:06 Ev baskınında astım hastası kadın itilerek yere düşürüldü
09:05 Hasankeyf'teki tarihi mağara betona gömüldü
09:04 Urfa tahıl pazarında arpa, buğday yok denecek kadar az!
09:04 'Kadınları nafakaya muhtaç etmeyecek politikalar uygulanmalı’
09:03 Çocuklar ağır iş koşullarında düşük ücretlerle çalıştırılıyor
09:02 30 yıldır tarla kiralayarak geçimini sağlıyor
09:00 24 HAZİRAN 2019 GÜNDEMİ
08:32 İl Seçim Kurulu İstanbul sonuçlarını açıkladı
23/06/2019
23:50 İmamoğlu Beylikdüzü’nde: Barışmaya, uzlaşmaya, sohbet etmeye geldik
22:08 Kürtlerin yoğun yaşadığı ilçeler seçimde belirleyici oldu
21:56 Qamışlo’da patlama
21:41 YSK Başkanı Güven: İtiraz süreci sonuçlanınca mazbatayı vereceğiz
21:35 Kılıçdaroğlu: Hep birlikte demokrasi destanı yazdık
21:25 Erdoğan, İmamoğlu’nu tebrik etti
21:18 İstanbul’da İmamoğlu’na yoğun ilgi
21:15 Temelli'den çağrı: Gelin demokratik bir anayasa yapalım
20:55 CHP’de sonuçlar ‘her şey çok güzel olacak’ sloganıyla karşılandı
20:50 Bahçeli: Erken seçimden bahsetmek Türkiye’nin kötülüğüne
20:38 İmamoğlu 28 ilçede desteklendi
20:36 31 Mart'taki fark 56 kat arttı!
20:03 Kılıçdaroğlu: Her şey çok güzel oldu
19:59 İmamoğlu: Bugün benim için sandıktan sefer görev emri çıkmıştır
19:27 Buldan: Bugünün galibi Kürtler ve HDP olmuştur
19:18 Binali Yıldırım yenilgiyi kabul etti İmamoğlu'nu tebrik etti
19:15 Yayın yasağı kaldırıldı AA sandıkların yüzde 94'ünü açtı!
19:05 YSK: Saat 19.15’te yasak kalkıyor
18:59 Sandıkların yüzde 55’i açıldı: Fark yüzde 11
18:52 AA veri geçmeye 19.30'da başlayacak
18:49 Şanlı kardeşlerin cenazelerine ulaşıldı
18:29 ANKA verileri giriyor AA’dan ise ses yok!
18:06 Kayapınar’da bin dönümlük arazide yangın
17:58 Mardin'de gözaltına alınanlar serbest bırakıldı