Kürt kültüründe kavalın etkisi

img

MANİSA - Kürt kültürüne kavalın büyük etkisi olduğunu anlatan Cemil Dağdelen, “Dengbejliği buraya getiren enstrüman kavaldır. Ağlamak, haykırmak gibi bir şeydir. Aynı zamanda bir başkaldırıdır" dedi.   

Tarihi neredeyse insanlık tarihi kadar eski olan kaval, özellikle Kürt kültüründe önemli bir yere sahip. Halk arasında çoban çalgısı olarak da bilinen kaval, binlerce yıldır stranlara, dengbejlere eşlik ediyor. Urfa Siverek ilçesinin Karacadağ (Karajdax) köyünde dünyaya gelen kaval çalan Cemil Dağdelen (45) de yıllardır kavalla Kürt müziğine katkıda bulunuyor. 10 yaşında köyünde doğaçlama olarak başladığı kaval çalmayı, daha sonra içinde yer aldığı müzik gruplarıyla devam ettiren Dağdelen, pandemiden kaynaklı müziğe ara vermek zorunda kaldı. 
 
SANATTAN İŞÇİLİĞE
 
1998-2004 yılları arasında Viranşehir’de Mezopotamya Kültür Merkezi’nde çalışmalar yürüten Dağdelen, 1999-2007 arasında Koma Karacadağ ve 2007-2020 yılları arasında kendi grubu Koma Neva gruplarında müziğe devam etti. 2020 Mart ayında Türkiye’de etkili olmaya başlayan pandemi ile birlikte düğünlerin yasaklanması, eğlence mekanlarının kapatılması Dağdelen’i de etkiledi. Geçimini müzikle sağlayan Dağdelen, müzik yapamaz duruma gelince 2021 Mayıs ayında Manisa’nın Turgutlu ilçesine taşındı. Dağdelen, burada bir fabrikada işçi olarak çalışmaya başladı.
 
USTA-ÇIRAK İLİŞKİSİ
 
Kaval çalmaya 10 yaşında çoban olduğu dönemde başladığını aktaran Dağdelen, yaşadığı bölgede herkesin kaval çaldığını söyledi. Karacadağ’da kavalsız bir yaşam düşünülemeyeceğini kaydeden Dağdelen, “Karacadağ’da kaval diş tekniğiyle çalınıyor. Çobanlar, keçelerinin bir tarafına sopası için, bir tarafına da kaval için yer yapardı. Mesela bölgede çok bilinen Quno vardı. Babam çalardı. Biz de onlardan görerek spontane başladık, herhangi bir eğitim alarak değil. Kürtlerin tarihinde son dönemi çıkarırsak yazılı bir müzik yok. Usta-çırak ilişkisiyle gelmiş” diye belirtti. 
 
DOĞAYLA İLİŞKİSİ
 
Kavalın tınısının çok farklı olduğunu vurgulayan Dağdelen, bağlama gibi farklı müzik aletleri de kullandığını ama aynı tadı vermediğini söyledi. Kavalın doğayla bütünleşen melodisini hiçbir yerde yakalayamadığını ifade eden Dağdelen, şöyle devam etti: “Kaval doğayla, hayvanla, bütün evrenle birleşen bir enstrümandır. Kaval, 30 yıl öncesine kadar her yörenin kültürüne göre çalınıyordu ve tadı çok farklıydı. 3-4 gün süren düğünler tek bir kavalla yapılıyordu. Şimdi de çalanlar var ama aynı tadı yok. Çağın bize yansıttığı duyguyla içi boşalmış bir duruma geldi. Metalaşma her yerde. Teknik araçların çıkışı ile birlikte duygusu yok oldu. Eskiden herkesin tüm duyguları, o kavalın içindeydi.” 
 
KAVALIN KÜRT KÜLTÜRÜNDE ÖNEMİ
 
Kavalın Kürt müziğinde de büyük etkisi olduğuna dikkati çeken Dağdelen, “Kürtlerin tarihinde belki de müziği, dengbejliği buraya getiren enstrüman kavaldır. Kaval ağlamak, haykırmak gibi bir şeydir. Kaval aynı zamanda bir başkaldırıydı. Kürtler binlerce yıldır yaşadığı eziyetleri belki de başka bir enstrümanla dile getiremezdi. Kavalın sesi, içindeki duygu çok farklıdır. Kürtlerin tarihinde önemlidir. Birisi kaval çaldığı zaman bize ne anlatmak istediğini düşünüyorduk. İçinde bir duygu vardı. Bir yandan da iletişim aracıydı. Kaval sesinden kimin nerede olduğunu biliyorduk. Çünkü herkes birbirinin stranını biliyordu” ifadelerini kullandı.  
 
GERİYE DÖNÜŞ 
 
1990’lı yıllarda kavala ilginin azaldığının altını çizen Dağdelen, bu yıllarda futbol ve televizyonun insanları kültürlerinden uzaklaştırdığını vurguladı. Popüler kültürün de bunda etkili olduğunu belirten Dağdelen, “90’lardan sonra köylerin boşaltılması da etkili oldu. İnsanlar köyünde çobanken, bir anda şehirde fabrikada buldu kendini. Haliyle insanlarda büyük bir etkisi oldu. Ondan sonra bir duraklama oldu. Ama binlerce genç kavala döndü. Viranşehir’de biz bu işe başladık. 2000’de başladığımda düğünde kaval çaldığım zaman insanların ilgisini çekti. O anı hiç unutamadım. Kürtler için kavala dönmek, öze dönmek anlamına gelir” diye aktardı. 
 
ÖNCÜLÜK GEREKİYOR
 
“Kavala tekrar ilginin artması için birilerinin öncülük etmesi gerekiyor” diyen Dağdelen, “Bölgede kavala dair özel bir şey yapılmadı. Bunu yapmak için bilinçlenmeye, kavalın duygusunu anlatmaya gerek var. Burada rol kültür merkezlerine düşüyor. Bölgede akademik eğitim veren kurum yok. Bunun olması lazım” diye konuştu. 
 
ÜCRETSİZ DERS VERİYOR
 
Pandeminin getirdiği duraklamadan kaynaklı müziğe ara vermek zorunda kaldığını belirten Dağdelen, “Hayatımı müzikle sürdürüyordum. Fakat pandeminin gelişi ilk darbeyi eğlence sektörüne yani bize vurdu. Onun için düğün müziğini askıya aldım. Geçimimi sağlayabilmek için Viranşehir’den Turgutlu’ya taşındım. Burada bir fabrikada işçilik yapıyorum. Aynı zamanda unutmamak için kavalı sürekli evde çalıyorum” dedi.
 
MA / Tolga Güney 

Diğer başlıklar

17/05/2022
22:30 Ukrayna: Rusya ile müzakere süreci askıya alındı
22:22 Diyarbakır’da Kürt Dil Bayramı'nın finali coşkuyla yapıldı
21:53 Bitlis’te de Kürtçe konser iptal edildi
21:43 Kimyasal silah kullanımına karşı OPCW önünde eylem
20:56 ‘Cumartesi Anneleri’ sergisi: Fotoğraflar ülkenin özeti
20:35 Koronadan 7 kişi daha hayatını kaybetti
19:43 DEDAŞ’a karşı çıkan yurttaşa jandarmadan darp
19:02 EMEP Diyarbakır’da Kürt dil atölyesi çalışması başlattı
18:57 Kadınlardan Kültür ve Özaydın için açıklama
18:39 İslahiye Cezaevi’nde açlık grevi 42’nci gününde sonlandırıldı
18:11 HDP’li vekillerden Soylu’ya: Kolluğun karıştığı kaç istismar, tecavüz ve cinayet işlendi?
17:39 Mahkeme başkanından yargılanan avukata hakaret
17:09 Cumartesi Annesi Yıldız serbest bırakıldı
16:45 Tecavüz faili Erkmen’in tutukluluğuna devam kararı
16:30 İpek ve Kılavuz serbest bırakıldı
16:30 Bebeğini bırakmak zorunda kalan kadın tahliye edildi
16:24 'Hasta tutuklular ölüme terk edildi'
16:24 Meclis’te salon yasağına Kürtçe şarkılı protesto
16:10 Bir kadın daha korunamadı: Sinem Sökmen katledildi
16:05 HDP’li kadınlardan açıklama: Sakine Kültür’ün hesabını soracağız
15:51 Kültür’ün taziyesine katılan kadınlar cezasızlığa dikkat çekti
15:37 ‘Beyaz Miting’e çağrı: Emek bizim söz bizim!
15:23 Adalet Nöbeti: Bırakın çocuklarımızı biz tedavi edelim
15:06 Soylu’ya 'Sende yargılanacaksın' diyen Cumartesi Annesi gözaltına alındı
15:03 Adıyaman'da 1 tutuklama
15:02 Hukukçular Gezi için adliye önündeydi: Karanlığı birlikte aşacağız
14:48 TMMOB: Bütçenin savaşa ayrılması halkı yoksullaştırıyor
14:33 Yüksekova’da 2 kişi gözaltına alındı
14:20 Çeşme’deki ‘rant projesine’ karşı eylem yaptılar
14:19 İHD Kayıp Komisyonu’ndan devlete yüzleşme çağırısı
14:03 Derik’in Misûrî köyü 7 gündür susuz
13:39 ‘Haki Karer bize Kürt olduğumuzu söylüyordu’
13:37 Ege'de bin 447 hak ihlali yaşandı
13:37 Şırnak’ta 3 kişi tutuklandı
13:24 Mersin’den İHD’li Çobanoğlu’nun tehdit edilmesine tepki
13:16 Silopi’de şüpheli çocuk ölümü
13:11 Tez-Koop-İş: Üyelerimiz istifaya zorlanıyor
13:08 Silvan Belediyesi Eşbaşkanı Toprak'ın duruşması ertelendi
13:07 KESK Beyaz Miting’e katılıyor: Renklerimizi katalım
13:02 İzmir'de şüpheli kadın ölümü
12:50 Buldan: Zulümlerinizle sonuç alamayacaksınız - YENİLENDİ
12:47 Gazeteci Yalçın’a hapis talebi
12:12 Bahçeli cenazeye saldıran polisleri ve konser yasağını savundu
12:05 HDP'den açık havada konferans: Çözümün adresi Öcalan'dır - YENİLENDİ
11:49 PKK Lideri Öcalan’ın avukatlarından görüşme başvurusu
11:39 Hekim Sen: Özlük haklarımız verilsin - YENİLENDİ
11:39 İzmir'de çay ve kahveye zam
11:29 Şenyaşar ailesi: İkinci adımın atılması engellendi
11:03 Arama noktasına karşı çıkan HDP'liler yolu trafiğe kapattı - YENİLENDİ
10:50 Mardin’de 3 kişi gözaltına alındı
10:36 Nisan ayında 71 çocuk yaşamını yitirdi
10:33 Dr.Hazargöl: Suriyeliler siyasi araçtır
10:06 Til Rifet’de SİHA saldırısı
09:48 Kadınlar: Çözüm örgütlü mücadeledir
09:45 Yaylanın yolunu tutan gençler geleneklerini sürdürüyor
09:44 Kayyımın gidermediği kanalizasyon arızası çileden çıkardı
09:42 Silopili kadınlar: Katil bu cesareti kimden alıyor?
09:41 Şırnaklılar: Cezaevlerindeki ölümlere karşı başkaldırmalıyız
09:41 Besta’da yaşam alanları yok ediliyor
09:38 Berwarî: Kürtler Barzani ailesinden hesap sormalı
09:37 Eşini Türkiye, kardeşini KDP aldı: Onları asla affetmem
09:37 KDP’nin 76 yıllık ihanet tarihi
09:35 Korucular Besta’yı yok ediyor!
09:34 Şenses: İnsan hakları için çalışmaya devam edeceğiz
09:29 Aysel Doğan’ın yeğeni Mansuroğlu: Bana çok dokundu
09:15 TAJÊ Sözcüsü Sebrî: Öcalan’ın felsefesi karanlıkta kıvılcım oldu
09:14 5 Haziran davasında avukatların müdahillikleri düşürüldü
09:12 Barış İçin Kadın Girişimi'ni aktifleştirme çağrısı
09:05 Köylerine GBT kontrolüyle girebiliyorlar
09:04 Gıda krizi: Maliyetler yükseldi, tarlalar icrada
09:02 Çîrok Projesi: Kürt hikayeleri müzikle buluştu
09:00 Bağlar Belediyesi taşınmazı İletişim Başkanlığı’na devredildi
09:00 17 MAYIS 2022 GÜNDEMİ
08:28 Kadıköy Belediyesi’ne operasyon: 224 kişi hakkında gözaltı kararı
08:06 Demir'in cenazesi defnedildi
16/05/2022
23:59 Katledilen Karaduman’ın cenazesi 6 yıl sonra verildi
23:55 ARÎ-DER'den 30 kursiyere sertifika
23:11 Amedspor Play-Off’tan elendi
22:17 Metin-Kemal Kahraman: Konserimiz yasaklandı
21:48 Kadınlar Kültür için yürüdü: Kadın mücadelesini yükselteceğiz
21:13 Kovid-19’dan 4 yeni vefat
20:41 Mamak’ta Kürt Dil Bayramı kutlandı: Her şeyimiz Kürtçedir
20:10 Amedspor taraftarlarına polis saldırısı
19:55 Mahmur’da tecride karşı 3 günlük eylem kararı
19:31 Van'da bir kadın katledildi
18:56 Cudi’de helikopter hareketliliği
18:47 Kıyı Kanunu'nda yapılan değişikliğe dava açıldı
18:40 ARİ-DER çocuklarla Kürt Dil Bayramı’nı kutladı
18:19 Adana Geçinemiyoruz Platformu: Krizin faturasını biz ödemeyeceğiz
18:10 Pınar Gültekin davasında karar çıkmadı
17:38 Yüksekova Devlet Hastanesi’nde helikopter hareketliliği
17:20 Kampüs Cadıları Pınar Gültekin için yürüdü
17:06 Özer çifti sağlık raporu için hastaneye götürüldü
17:05 AKP’li belediyeden Kürtçe oyuna engel
17:04 İzmir'de ulaşım zammı protesto edildi
16:41 Kadınlardan BM’ye mektup: Türkiye’nin saldırılarına arka çıkmaktan vazgeç
16:12 Aysel Tuğluk’a dair haberler yalanlandı
16:12 ‘Sanal medya düzenlenmesi ifade özgürlüğünü etkilememeli’
16:10 İzmir'de 3 işçi yaralandı
15:50 Kayıp Remziye Apaydın’ın cenazesi bulundu