Dogan: Rizgarî bi şoreşeke çandî pêkan e

img

STENBOL - Akademîsyen Alî Ekber Dogan, destnîşan kir ku wê di pêşerojê de kapîtalîzm bibe sedema feleketên hîn mezintir û bal kişand ser divêtiya têkiliyeke nû ya li ser asasê "mirov-xweza"yê. Dogan got, ji bo vê yekê gava sereke û girîng şoreşeke çandî ye. 

 
Piştî şewba vîrûsa coronayê (Covîd-1) li seranserê cîhanê belav bû, texrîbatên ku pergala kapîtalîst dibe sedema wan xuyangtir bûn. Hîndekarê Beşa Zanistên Civakiyî û Siyasiyî ya Fakulteya Felsefeyê ya Zanîngeha Siegen a Almanyayê Dr. Alî Ekber Dogan, ev yek nirxand û îşaret bi têkiliyeke nû ya li ser asasê "mirov-xweza"yê kir. 
 
TÊKILIYA DI NAVBERA XERAKIRINA EKOLOJIYÊ Û ŞEWBA COVÎD-19'Ê DE
 
Dogan, ji bo têkiliya di navbera rûxandina ekoljîk a ji ber kapîtalîzmê çêbûye û şewba Covîd-19'yê de bilêv kir ku têkiliyeke yekser di navbera wan de heye û got, li cîhanê piraniya mirovan hay ji vê hene. Dogan, bilêv kir ku beriya şewbê jî piraniya civakan kêm zêde dizanibûn sedema germa zêde, sedema şewatan, lehî, bager, ziwabûn, çolbûyîn hwd. kapîtalîzm e û got, tevgerên ekolojîk ên li dijî vê yekê derketine holê jî veguherîne dînamîkeke civakiyî û muxalefetî û di vî warî de partiyên hawirdorparêz bêtir derketine pêş. Dogan, destnîşan kir ku lê belê serîhildanên li dijî awayê heyî yê kapîtalîzmê yanî li dijî neolîberalîzma global tenê di warê xitimandina rewşa civakiyî û aborî de pêk hatine û ji bo vê jî wekî mînak îşaret bi serîhildanên li Şîlî, Lubnan, Iraq hwd. kir. 
 
Lê belê Dogan diyar kir ku di vê pêvajoyê de çendî ku ji ber neolîberalîzmê betalî, bihabûn û xizanîbûn zêde bûbe jî, derdorên dûrî van pirsgirêkan jî bi israr siyasetmedarên rastgir-lumpen hilbijartine, bi taybetî jî di pênc salên dawî de. Ji bo vê jî mînakên bi vî rengî da; di hilbijartina li Brezîlyayê de hilbijartina Jaîr Bolsonaro; di hilbijartina DYA'yê de hilbijartina Trûmp; di hilbijartina Îngîltereyê de hilbijartina Borîs Johnson; di hilbijartina Tirkiyeyê de hilbijartina Recep Tayyîp Erdogan... 
 
Dogan, anî ziman ku çendî ku kapîtalîzma neolîberal zirareke mezin bide xweza, jin û bindestan û texrîbatên mezin çêbike jî hin derdor bi ezperestî tev digere û di vê modela heyî de israr dike. 
 
Dogan ji bo berbelavbûna şewbê bal kişand ser awayê bajarîbûnê jî û ji bo vê got: "Bajarîbîbûyîn jî bereke kapîtalîzma neolîberal e. 40 sal in ev polîtîkayeke sereke ya neolîberalîzmê ye." 
 
WÊ GUHERÎNEKE POLÎTÎK ÇÊBIBE
 
Dogan, destnîşan kir ku kapîtalîzma neolîberal niha jî xwe bi bajarîbûyîneke rojgêranî (gerstêrkî) ku bi metrepolîbûyîneke qadên çolterî û bajariyî serobino dike ji nû ve hildiberîne û got: "Bi taybetî jî li welatên BRIC ( Brezîlya, Rûsya, Hîndîstan, Çîn) ku ev piştî 1990 û 200'î wekî piyaseyên nû derketin holê, pêleke dêwasa ya metrepolbûyînê pêk hat." 
 
Dogan, diyar kir ku bi vê yek re qadên çolterî kêm bûne, mirov tabiî bajaran hatin kirin, ji bo bajaran heywan, nebat û dewlemendiyên binerdî yên xwezayê di cihekî biûk de hatine asêkirin. Dogan, destnîşan kir ku ji ber ku diyardeya bajarîbûyîna rojgêraniyî bi metrepolbûyîneke dêwasa pêk hat mirovahî bi vê şewbê re rû bi rû maye û bal kişand ser xirabbûna çerxa xwenûkirinê ya xwezayê û bi çandiniya endustriyelî û sewalvaniyê talankirina qadên jiyanê yên xwezayî. 
 
Dogan got: "Lê belê dixwazim bin vê xalê îşaret bikim; piraniya dewlet û mirovan bi vê yekê dizanin. Lê dîsa jî bi zanebûyînê jiyana koletiyî, vî awayê hilberîn û mezaxêrî yê kujende tercîh dikin."
 
Dogan, anî ziman ku piştî şewbê wê li seranserê cîhanê guherîneke polîtîk çêbibe û got: "Em dibînin wê di kurtedemekê de guherîneke çawa çêbibe. Yanî kontrola civakiyî ya dewletan zêde bûye. Bi awayekî di pêvajoya xelekên metayî yên kûrewî yanî tiştên li cihekî tên hilberandin veguhastina wan a ji bo cihekî û gerana malên erzan de li seranserê cîhanê qutbûyîneke berbiçav heye. Wisa xuyaye wê ev jî bi xwe re hevsengiyên nû, reqabet û pevçûnên nû bîne."
 
Her wiha Dogan, diyar kir ku wisa xuyaye bi vê re wê li seranserê cîhanê bi awayekî kurtedemî pêvajoye antî-demokratîk jî rû bide. 
 
GELO RIZGARBÛNA JI VÊ RÛXANDINA EKOLOJÎK PÊKAN E? 
 
Dogan, destnîşan kir ku rizgarbûyîna ji vê texrîbata ekolojîk ya ku pergala kapîtalîst çêkiriye pêkan e û got: "Ji bo vê jî divê em li gor feraseteke cuda û nû tev bigerin. Yanî heya niha awayê civakîbûyînê yê di nav şaristaniya kapîtalîst de li ser asasê kedxwarî û serweriyê hatiye avakirin. Lê belê alternatîfên li dijî vê jî pir ne dûrî vê ferasetê bûn. Texrîbateke neolîberalî heye ku ji salên 1980'yî heya niha didome. Ev rewş di nav xwe de derdorên muxalif jî kir kesayetiyên neolîberal. Hem di nav kesên vê pergalê diparêzin de hem jî di nav kesên muxalif de çandeke xwarina tiştên baş, çûyna derên baş hwd. çêkir. Divê em vê bidin ber lêpirsînbûyînê." 
 
'PÊDIVÎ BI ŞORELEKE ÇANDÎ HEYE'
 
Dogan, destnîşan kir ku pêvajoya li pêş wê bi xwe re rûxandinên ekolojîk bîne û got: "Lewma divê em çarçoveya xwe ya tişta em ji jiyaneke nû fêm dikin li ser asasê têkiliya 'mirov-xwezayê' ava bikin û pêş ve bibin. Pêdivî bi şoreşeke çandî û şoreşeke beraqilane ya ku feraseta 'her tişt mafê me ye, divê em tiştên hîn baştir bixwin, biçin deverine hîn dûrtir' ji holê rabike heye. Wê xweza, atmosfera cîhanê û avhewa vê nûbûyînê bêtir li me ferz bike. Gava ev ferzbûyîn pêk bê pêre pêre em jî divê xwe nû bikin. Heger em karibin xwe nû bikin, wê çaxê em ê karibin vê pêvajoyê hêdî bikin û berevajî bikin." 
 
Herî dawî Dogan got: "Heger em karibin li ser asasê civakîbûyînê modeleke nû pêş ve bixin û mirovên dadikevin kuçeyan li dor wê kom bikin em ê karibin rizgar bibin." 
 
MA / Ferhat Çelîk

Sernavên din

12:24 ÎHD: Girtîgeh ji bo jiyana Ozbek û Oyûnlû bi rîske
12:15 Danişîna malbata Şenyaşar dest pê kir
11:57 Daneşîna Bîlgen taloq bû
11:45 Serokên Baroyan parêzer vexwendin Enqerê: Em ê di nobetê de bin
11:01 Li Stenbolê gelek kes hatin binçavkirin
10:43 Parêzerên Ocalan ji bo hevdîtinê serî li dozgeriyê dan
10:18 Walî ji xwişka Doku re got: Bi gel û çapemeniyê re neaxive, bêdeng be
09:56 Ji ber ku daxwazname nenivîsand girtî ‘endamê aktîf ê rêxistinê’ hat hesibandin!
09:24 'Em ê li dijî îşkenceyê îsyana xwe mezin bikin’
09:24 Berdevkê Pêşwaziya Koçberan a Şengalê Îdo Şekir:Vegera Şêniyên Şengalê li dijî êrişan bersiva herî xurte
09:23 Heskîfa 12 hezar salan 'bi awayê wê yê nû' hat rûxandin
09:22 Akademiya Uvercînkayê vebû
09:22 Serokê Baroya Mêrsînê: Pir baro projeyeke FETO'yê ye
09:21 Ji bo 33 rêwiyên xeyalan kampanyaya 'edaletê'
09:20 ‘Hikûmeta AKP'ê em di nav deynan de hiştine'
09:20 ‘Gavên tên avêtin hemû divê ji bo yekîtiyê bin'
09:19 Midûriyeta Polîtîkayên Jinan a Şaredariya Silopiya lez daye xebatên xwe
09:10 Ji Ma Muzîkê projeyeke nû: Ji lorîkan ber bi senfoniyan rêwitiya newayan
09:00 ROJEVA 9'Ê TÎRMEHA 2020'AN
08/07/2020
20:13 Hejmara kesên ji ber Covîd-19'ê jiyana xwe ji dest dane bû 5 hezar û 282
16:11 Piştî mehekê kelemçeya di piyê Alinak de hat vekirin
16:06 Ji bo jinên ku wezaretê dagir kiribû daxwaza girtinê hat kirin
15:56 Keleka ku li Gola Wanê noqî avê bûbû di kûrahiya 107 metreyan de hat dîtin
15:36 HDP’ê bi protestoyê dest bi hevdîtinên teklîfa pir baroyan kir
14:48 Dema bidawîbûna çalakiya xwe ragihand hat binçavkirin
13:56 Beyî ku bibe qeyûm çû!
13:56 Girtiyan bi xwesteka bên dermankirin dest bi grevê kirin
13:08 Dayika Aştiyê Ozbek bi hêceta ‘gumana revê heye’ nehat berdan
12:43 Ozsoy: PKK ne li Sûriye û Iraqê li Enqereyê hat damezrandin
12:19 Ala tirk li ser deriyê mala wê xêz kirin
11:26 Ji bo danişîna ku sibê bê dîtin banga piştevaniyê kir
11:22 Li Rihayê 3 siyasetmedar hatin binçavkirin
11:15 5 ciwanên HDP’yî hatin girtin
11:14 Li Îzmîrê 5 kes hatin binçavkirin
10:58 Li Licê mayîn û topên hewanê yên neteqiyayî hatin dîtin
10:57 Aydin: Îqtîdar ji hêza baroyan ditirse
10:37 8 daîreyên Dadgeha Bilind tên girtin
10:24 Li Panosê Xeta Mor vebû
10:17 'Sitargeh û dewlet jinan naparêz in’
09:52 Kesek din ji ber teqînê hat girtin
09:20 'Em bi hev re pêşî li şewitandina pirêzeyan bigirin'
09:19 Kesa li şaredariya qeyûm 'îhaleya xeyalî' çêkiribû jî ji peywirê hat girtin
09:19 Dûrmûş: Di tazmînata kidemê de daxwazên îqtidar û sermayeyê li hev dertên
09:18 Serdaroglû: Heger pêşnûma berpêşî Meclîsê bê kirin wê bi milyonan karker bimeşin
09:17 Doza gorên komî birin AYM'ê
09:17 Yuce: Têkoşîna jinan ne di avahiyan de ye, li qadane
09:16 Di karê xwe yê 25 salan de bedêla keda xwe nagire
09:15 Patron cudakariya sendîkayan li karkeran dike
09:13 Evran: Bi destûra Amerîkayê êrişên li dijî Başûr hatine destpêkirin
09:11 Li Wanê heqê kîraya xaniyan 2300 TL derbas kir
09:00 ROJEVA 08'Ê TÎRMEHA 2020'AN
07:51 Di şewata daristanê de 6 kes mirin û 9 kes birîndar bûn
07/07/2020
20:02 19 kesên din jî ji ber şewba Covîd-19'ê jiyana xwe ji dest dane
17:01 Ferhat Ateş ê HPG’î li gundê xwe hat definkirin
16:52 Rojbîn Çetîn piştî îşkenceya 12 rojan girtin
15:11 Dozger bi daxwaza girtinê Rojbîn sewqî dadgehê kir
14:53 Şîraz Hemo: Rola jinan di şoreşê de sereke ye
14:49 Şeker ê HPG'î di gora bavê xwe de hat definkirin
14:24 Baroyan pêşnûmeya ‘Pir Baroyî' şermezar kirin
14:12 Jinên ku wezaretê dagir kirin daxwaza ‘ewlehiyê’ kirin
14:03 Dadgehê 8 sal û 9 meh ceza li Hevşaredarê Sûrê Ozdemîr birî
13:58 Haber Sen: Emê bimeşin Enqereyê
13:45 Çetîn a bi kuçikan îşkence lê hat kirin sewqî edliyê kirin
13:24 Ji 69 parlamenterên PE ji bo Tirkiyê hişyarî
13:12 HDK: Tecrîda li Îmraliyê bandora xwe li ser civakê dike
13:09 Yek ji sextekarekî zêrînger ê din hat girtin.
13:00 Sancar: Ji bo avakirina demokrasiyê em tên cem hev
11:39 Şaredariya Giyadinê dest bi avakirina Bazara Ked a Jinan kir
11:39 Akademîsyenên Aştiyê Fîncanci û Gursoy hatin beratkirin
11:14 Bavê Akhamûr ê li Pirsûsê hatibû qetilkirin jiyana xwe ji dest da
11:14 Parêzerên Ocalan serlêdana hevdîtinê kirin
10:54 Waliyê Rihayê hemû çalakî û şahî xedexe kir
10:40 Dewletê nekarî jina ciwan Zeynep biparêze
10:18 Eskeran li bejayiya Omeriyanê dest bi operasyonê kirin
10:17 Vedat Aydin sembola wêrekiyê bû
10:16 Beriya ku pêşniyarqanûna baroyan bibe qanûn serlêdana baroyeke nû hat kirin
09:42 Li Sakaryayê 4 kes têkildarî teqînê hatin girtin
09:41 Di binçavan de zexta ‘An hez bike, yan jî terk bike'
09:13 'Ji bin peymanê rakirina îmzeyê tê wateya rewakirina şidetê'
09:13 Erdemol: Li Lîbyayê wê nehêlin Tirkiye bi tena serê xwe wê pasteyê bixwe
09:12 Bi Mala Tenûrê debara xwe dike
09:11 Koçerên li Zozanê Nebirnavê: Em fêrî vê jiyanê bûne
09:11 Navê Omedya li keça xwe ya ku pê re ket girtîgehê kir
09:00 ROJEVA 07'Ê TÎRMEHA 2020'AN
08:55 Welatiyê ku ji Stenbolê vegeriya malê hat binçavkirin
07:28 Li Tirkiyeyê kesên bi vîrûsê mirin gihişt 5 hezar û 241 kesan
06/07/2020
19:09 Hunermendan gora Dengbêj Seyîtxanê Boyaxcî ziyaret kir
16:45 Qeyûm bi îhaleyan bi milyonan TL îsraf kir
16:01 Hevserok, hevşaredar û endamên meclîsê yên HDP’ê hatin binçavkirin
15:56 Xebatên lêgerîna Gulîstan Dokû rawestandin
15:25 Ji jinan bernameya xwendina pirtûkan
15:22 Alîkariya Şaredariya HDP'ê dabû Amedspor Qeyûm paşve xwest
15:17 ‘Li herêma ku 10 hezar karker lê dixebitin bergiriyên vîrusa koronayê tunene’
14:55 ESU’yê bertek nîşanî operasyonên Tirkiyeyê da: 20 gundên Asûriyan vale bûn
14:49 Olûç: Hiqûqa Bûrhan Kûzû li Tirkiyê ferz dikin
14:40 ÎHD'ê rapora Girtîgeha Îskenderûnê aşkere kir
13:42 Li Êlihê rojê tenê 250 test tên kirin
13:39 Li dijî istismara zarokan kampanya ‘Qurdeleya Şîn’ hat destpêkirin
13:32 Rojbîn Çetîn 11 rojin di bin çavan de ye
13:22 Piştî 10 rojan biryara girtinê hat dayîn