Hatîmogûllari: Tirkiye dixwaze 'kemereke erebî' ya di bin kontrola xwe de çêbike

ENQERE - Parlementera HDP'ê ya Edeneyê Tulay Hatîmogûllari paşperdeya polîtîkayên Tirkiyeyê yên dij kurdan û helwesta wê ya li hemberî penaberan nirxand û got: "Tirkiye bi guherandina demografiyê re dixwaze li sînorên çêkirî kemerek erebî ya di bin serweriya xwe de çêbike. Ev ji bo gelên herêmê talûke ye." 
 
Desthilata AKP'ê ku şerê navxweyî yê Sûriyeyê gur kir û bû sedema koçkirina bi milyonan mirovan, cardin meseleya koçberan da ber nîqaşan. Desthilata AKP'ê ku di têkiliyên navneteweyî de berê jî penaberan wekî gefekê biribûn sînorê Edîrneyê, di siyaseta hundurîn de jî bi polîtîkayên nijadperest, netewperest û dînperest berberîbûnê kûrtir kir. Niha cardin sinyal tên dayîn ku dê penaber ji bo siyaseta hundurîn û derve bên bikaranîn. Desthilata AKP'ê ku bi beranberiya pereyan tevî welatên Ewropayê penaber bêstatu hiştin, tê gotin li paş vê hewldana hamîtiya wê ya ji bo penaberan fikira dagirkirinê heye. Hin siyasetmedarên nijadperest jî di nav de gelek derdoran gotin dê penaberan bişînin, lê Serokê Giştî yê AKP'ê Tayyîp Erdogan berevajî vana daxuyanî da. Erdogan, li Îdlîbê di merasîma vekirina 100 hezar avahiyên bibrîket de yên bi piştgiriya Almanya û gelek dewletên din hatin çêkirin axivî. Erdogan di vê axaftina xwe de xwe wekî hamiyê penaberan da der. Erdoganê ku li aliyekî hewl dide gelek deverên din ê Sûriyeyê bi dest bixe, li aliyê din jî hewl dide li Herêma Kurdistana Federe jî bi cih bibe. 
 
Parlementera Partiya Demokratîk a Gelan (HDP) a Edeneyê Tulay Hatîmogûllari anî ziman ku AKP bi polîtîkayên xwe yên neo-osmanî siyaseteke difuzyonîst dike û meseleya penaberan jî girêdayî vê yekê ye. Hatîmogullari got, desthilat dixwaze li sînorê Sûriyeyê "Kemereke Erebî" ya di bin serweriya xwe de ava bike.
ÇIMA DIJBERIYA LI HEMBERİ PENABERAN TÊ GURKIRIN?
 
Serokê Giştî yê Partiya Zaferê Umît Ozdag û hin parlementerên muxalefetê derheqê penaberan de bi zimanekî nijadperest axivîbûn û ew kiribûn hedef. Hatîmogûllari bi lêv kir ku li Tirkiyeyê ji roja şerê li Sûriyeyê dest pê kiriye heya niha meseleya penaberan bûye pirsgirêkeke binyadî û îro ro ev mesele li Tirkiyeyê veguheriye meseleyeke ku nayê çareserkirin. Hatîmogûllari wiha got: "A rast ji zû de ye li Tirkiyeyê meseleyeke koçberiyê heye. Lê belê di demên dawî de Umît Ozdag û hin partiyên muxalefetê yên din ev yek pir dan ber nîqaşê. Sedema herî mezin a vê yekê jî ew e ku tê xwestin li Tirkiyeyê xeta nijadperest û netewperest bê bilindkirin û ranteke siyasî bê bidestxistin. Di vir de çendî desthilata AKP'ê wekî ku ji penaberan hez bike xuya bike jî lê li Tirkiyeyê ya herî zêde xirabî li penaberan dike ew e."
 
Hatîmogûllari destnîşan kir ku li vê herêmê sedema liv û tevgera penaberan şer bi xwe ye û got: "Bê guman li seranserê cîhanê sedem û encamên koçberiyê hene. Şer, pevçûn, xizanî û betalî koçberiyê zêde dikin. Biçin kîjan welatî jî, tew gava statuya wan tune be, wekî hêzeke karî ya erzan tên bikaranîn." 
 
'YA XIRABIYA HERÎ MEZIN LI PENABERAN DIKE DESTHILAT E'
 
Hatîmogûllari destnîşan kir ku li Tirkiyeyê herî zêde desthilata AKP'ê xirabiyê li penaberan dike û wiha berdewam kir: "Desthilata AKP'ê di vê meseleyê de xwest bi kevirekî du qûçan wergerîne. Ger em heyama beriya şer bînin bîra xwe; mayinên li sînoran dihatin paqijkirin û ev yek di dema desthilata AKP'ê de bi lez hat kirin. Mayinên li sînorê Sûriyeyê hatin paqijkirin. Desthilatê heya demekê hewl da di navbera wê û cînarên wê de tu pirsgirêk çênebin. Lê piştî di 11'ê Adara 2011'an de li Sûriyeyê şer dest pê kir, ew deverên ji mayinan hatin xalîkirin li ber sûriyeyiyan hatin vekirin. Ewilî dibe ku polîtîkaya wan a koçberiyê wekî helwesteke hesas xuya bike, lê sedema sereke ne ev bû. Piştî şer dest pê kir Tirkiyeyê jî hemû polîtîkayên xwe guherandin. Ew siyaseta bêpirsgirêk a bi cînaran re di asteke bilind de veguherî siyaseta dijminatiyê."
 
'SIYASET DIJMINATIYÊ'
 
Hatîmogûllari bilêv kir ku sedemeke vê polîtîkaya dijminatiyê jî polîtîkaya neo-osmanîtî û dijminatiya li hemberî kurdan e û wiha axivî: "Ji bo ku kurd li Sûriyeyê statuyekê bi dest nexin çi ji destê wan hat kirin. Ji Artêşa Sûriyeya Azad heya bi El-Nûsra û DAIŞ'ê piştgirî da gelek rêxistinên bi vî rengî û polîtîkayeke gurkirina şer esas girt. Meseleya penaberan jî girêdayî vê polîtîkayê ye. Penaber li Tirkiyeyê wekî hêza karî ya erzan hatin bikaranîn. Li Tirkiyeyê gava desthilatê otorîteriya xwe ya faşîzan zêde kir TUSÎAD'ê daxuyaniyek da. Paşê desthilatê got, 'em çalakiyên karkeran asteng dikin û mafên wan ê grevê ji dest wan distînin.' Bi vî awayî peyam da TUSÎAD'ê. Heman peyamê di meseleya koçberiyê de jî dide. Mesela li Çûkûroavayê heqdesta karkerê narenciyê an jî bexdenûzê 150 TL be, ên ji Sûriyeyê bi 50-60 TL'yî tên xebitandin. Her wiha li her derî jî bi awayekî bêewle tên xebitandin."
 
KEMERA EREBÎ
 
Hatîmogûllari di berdewama axaftina xwe de ev tişt anî ziman: "Gava şerê li Sûriyeyê dest pê kir, desthilata li Tirkiyeyê behsa çêkirina herêmeke tampon kir. Carinan navê wê guherand kir 'herêma ewlehiyê' û carinan jî kir 'herêma li ber balafiran girtî.' Lê tişta di bin vê yekê de ew bû ku di navbera Kurdistana Sûriye û Tirkiyeyê de herêmeke tampon ava bike. Bi guherandina demografiyê re dixwaze li sînorên çêkirî kemerek erebî ya di bin serweriya xwe de çêbike. Ev herêm ji bo gelên herêmê talûke ye. Armanca vê polîtîkayê, pêşî li ber piştevaniya gelê kurd a bi hev re bigire. Ev yek li gor sedem û encamên koçberiyê yên li seranserê cîhanê, armanceke pir xweser di xwe de dihewîne. Lewma Tirkiyeyê sînor vekirin û îro ro nêzî 5 milyona sûriyeyî li vira ne. Ên wekî Umît Ozdag, partiya muxalefetê ya sereke gava AKP'ê tengijandin, AKP'ê got, 'Qethiyen em ê penaberan neşînin, mêvanên me ne.' Ji lew re ji bo vê projeyê pêdiviya wan bi penaberan heye." 
 
Hatîmogûllari bal kişand ser avahiyên brîket ên li Îdlîbê hatine çêkirin û got, dibe ku heman tişt li deverên wekî Efrînê jî bên çêkirin. 
 
HELWESTA MUXALEFETÊ
 
Hatîmogûllari bal kişand ser berpirsiyariya muxalafetê ya di zêdebûna dijberiya li hemberî penaberan de jî û got: "Muxalefet bi pêşengiya AKP'ê piştgiriya tevgerên derveyî sînor kir û kir ku Tirkiye daxilî nava Sûriyeyê bibe. Bêyî ev bên tevdan, di ser dijberiya li hemberî AKP'ê de nijadperestî û netewperestî tê gurkirin. A rast bi vî awayî piştgiriya rejîma AKP'ê ya nijadperest, netewperest û faşîst tê kirin. Ger muxalefet di vî warî de samîmî be nexwe divê ji dêvla zimanê netewperest û nijadperest ê li hemberî penaberan li hemberî şer bisekine, ji tezkereyan re bibêje na û ji bo Tirkiye ji Sûriyeyê derkeve bitêkoşe. Yan na helwesta wan a ji bo penaberan dê wekî ya AKP'ê be."
 
BERPIRSIYARIYA WELATÊN ROJAVAYÎ
 
Hatîmogûllari girêdayî vê li ser bepirsiyariya welatên rojavayî jî sekinî û wih got: "AKP, Tirkiyeyê veguherandiye depoyeke penaberan. Vê yekê jî sirf ji bo hin tawizan ji welatên Ewropayê bistîne dike û wekî kartekê her ro du ro wan li maseyê dixe. Mesela desthilat biryarên DMME'yê jî di nav de tu divêtiyeke peymanên navneteweyî pêk nayne. Li gor biryarên DMME'yê diviyabû Osman Kavala û Selahattîn Demîrtaş bihatana berdan. Tirkiyeyê ev piryar pêk neanîn, lê YE'yê jî bêdeng ma. Ev ji ber meseleya penaberan e. Bala xwe bidinê li Tirkiyeyê ji bo hilbijartinê pir hindik maye û desthilat dibe aloziyeke hîn mezintir çêbike û bi vî awayî ber bi hilbijartinê ve biçe. Di vê aloziyê de vebijêerkek jî meseleya penaberan e ku partiyên muxalefetê bi israr li ser disekinin û nijadperestî û netewperestî ye." 
 
BAASÊ JÎ CERIBANDIBÛ
 
Hatîmogûllari bibîr xist ku rejîma Baasê jî berê li Sûriyeyê li erdnîgariya kurdan "kemera erebî" çêkiribû, lê bi ser neketibû û wiha pêde çû: "Ger em Rojhilata Navîn di ser Îran, Iraq, Sûriye û Tirkiyeyê re binirxînin; jixwe di sedsala 21'ê de polîtîkayên li ser esasên guherandina demografiyê polîtîkayên dijminatiyê ne li hemberî gelan. Gel divê bi helwesteke xurt li ber van polîtîkayan rabe. Li Îdlîbê sed hezar avahiyên brîket hatine çêkirin û Erdogan danasîna wan kir. Ji hêlekê ve dibêjin 'em ê penaberan neşînin', lê li hêla din jî proje qediyaye. Ev proje ne projeyeke ku niha hatibe plankirin. Bi salan li ser hatiye xebitandin. Desthilata heyî ji destpêka şerê Sûriyeyê ve ji bo pêkanîna vê projeyê li benda keysê bû. Lê dê polîtîkayên neo-osmanî di sedsala 21'ê de bi ser nekevin. Gava em li dîroka osmaniyan mêze dikin, em dibînin ku gelên herêmê eziyetek mezin kişandine, lewma dê careke din destûra vê eziyetê nedin. Mesela gere meriv bi vî çavî li operasyona li Kurdistana Federe jî mêze bike. Li wir jî meseleya Mûsil-Kerkûkê heye. Tirkiye dixwaze di warê erdnîgarî, siyasî û aborî de qadeke hegemonîk ava bike. Dê penaberên sûriyeyî bibin li wan xaniyên li Îdlîbê hatin çêkirin bi cih bikin. Vê yekê ewilî li Tirkiyeyê ceribandin. Li Terolarê, li Kurdistana Tirkiyeyê, li Amedê jî ceribandin. Lê ev polîtîkayên wan ên îskanê li Tirkiyeyê bi ser neketin. Lê dibe di nêvengeke şer û aloziyê de penaberan bibin li wir bi cih bikin. Ev yek dê binyada demografîk biguherîne." 
 
Hatîmogûllari destnîşan kir ku li hemberî van polîtîkayan divê li herêmê biratiya kurd û ereban baş bê zeximkirin û got: "Tirkiye dixwaze ereb û kurdan û kurd û kurdan bera hev bide. Her wiha bi heman awayî jî dixwaze PDK'ê û Tevgera Azadiyê ya Kurd bera hev bide. Dixwaze li wir jî şerekî daîmî hebe û ew jî wan deran dagir bike û PDK'ê bi xwe ve girê bide."
 
MA / Berîvan Altan

Sernavên din

02/07/2022
23:09 Ên li Madimakê hatin qetilkirin li gelek bajaran hatin bibîranîn
22:25 Binkeya eskerî ya Tirkiyeyê ya li Sîrê hat bombekirin
20:57 Şagirtên Zarok Ma'yê destûrnameyên xwe wergirtin
19:55 Dayika Şemiyê Sarê Demîr jiyana xwe ji dest da
19:20 Banga HDK'ê ji bo hevrûbûna bi Madimakê re
17:54 Sînemager Orhan ê hat revandin: Her kes di talûkeyê de ye
16:58 Li Edeneyê 37 kes 6 roj in di bin çavan de ne
16:30 Girtiyê ku rapora wî ya “nikare tena serê xwe bimîne” heye di hucreyê de tê ragirtin
16:02 ÎHD’ê bal kişand ser rewşa girtiya nexweş Mûhlîse Karaguzel
15:37 Qurbaniyên Komkujiya Madimakên hatin bibîranîn: Wê ronahiya Sêwazê qet venemire
15:23 ‘Bila girtiyên nexweşê giran Koyûncû demildest bê berdan’
15:09 Jinên ji Rojhilata Navîn û Afrîkaya Bakur bi jinên HDP'î û TJA'yî re hatin gelhev
14:54 Dayikên Şemiyê: Em dest ji Galatasarayê bernadin
14:12 Meclîs kete betlaneyê
13:59 Xizmên windayan li Êlihê Wedat Aydin bi bîr anîn
13:36 DTSO’yê komxebata kooperatîfa jinan li dar xist
13:19 Xizmên windayan aqubeta Huseyîn Ertaş pirsîn
12:30 Orhan ê hate revandin li goristanan gerandin û wêneyên wî yên tazî kişandin
12:29 Malbata Şenyaşar: Ji bo bidawîbûna êşê bila edalet bê
12:29 Li Şemrexê şerê bi çekan: Kesek mir û 3 kes jî birîndar bûn
11:50 Li Beyoglûyê mirineke biguman
11:44 Li Mêrsînê qezaya trafîqê: 4 kesan jiyana xwe ji dest da
11:41 Li Osmaniyeyê êrişî penaberan kirin: Gelek birîndar hene
11:19 Li ber qamerayan îşkence li girtî Şehmûz Emen kirin
10:30 Li Îranê li du hev 3 caran erd hejiya: 3 kes mirin 19 kes birîndar bûn
09:39 Qeyûm guhertina sendîkayê li karkeran ferz dike
09:09 Barkêşên Deriyê Rihayê: Nêzî 2 hefte ye me sifteh nekiriye
09:07 Dadgeh ket etra pêşeroja zilamê dest dirêjî zarokê astengdar kir: Cezayê wî kêm kir
09:05 Li Şirnexê Tûrnûvaya Fûtbolê ya Kemal Kûrkût dest pê dike
09:00 ROJEVA 2'YÊ TÎRMEHA 2022
01/07/2022
21:25 ‘Em ê dest ji Peymana Stenbolê bernedin'
19:25 Di Doza Kobanê de şahid ji dadgehê pirsî: Hûn dixwazin ez çi bibêjim?
16:37 HDP’iyên ji bo stant vekiribûn hatibûn binçavkirin hatin berdan
16:31 Li Sêrtê û Êlihê du zarok ji şaneşînê ketin: Zarokek mir yek jî bi giranî birîndar bû
15:46 Li Zapê leşkerek hate kuştin
14:43 Danişîna êrişa li dijî malbata Dedeogullari hat lidarxistin
14:41 Di Doza Kobanê de gilîker li ser pirsa ‘tu gilîdarî’ wiha got: Bûyer nayê bîra min
14:00 Ciwanên ku bihakirina xwarinê protesto kirin ji wargehê hatin avêtin
13:39 DW’yê têkildarî astengkirina ragihandinê daxuyanî da
13:33 Du cerdevanên dihat gotin ku winda ne di şer de hatine kuştin
13:33 Demekî kêm bo kongreya HDP’ê ma ye: Dê Lijneya Şêwrê bê ragihandin
13:11 3 welatiyên li dijî veguhestina saetên ceyranê derketin hatin binçavkirin
13:08 Îşkence li sînemager Orhan ê hate revandin kirine
12:38 Malbat û wasiyê Ocalan ji bo hevdîtinê serî li dozgeriyê dan
12:30 Malbata Şenyaşar: Edalet civakan an ava dike an xera dike
12:15 Tundiya zilaman: Jinek hat qetilkirin, jinek jî hat birîndarkirin
11:52 Li Beyoglûyê mirineke biguman
11:09 Serlêdana ji bo ku Ozer ‘cezayê xwe li malê xelas bike’ hate redkirin
10:51 Şaredariya AKP’ê îhaleyê da fîrmaya ku teklîfa biha dabû
10:41 Şahidê Madimakê: Ew bêhna kizê her tê
10:40 Prz. Akîpa: Bila bi Ocalan re hevdîtin bê kirin
10:38 Pêveka Jinê ya Yenî Yaşamê bi sernavê ‘Mekan û Jin’ derket
10:01 Pêkhateyên HDP’ê: Dê kongreya me bibe bersiva bêhêvitiyê
09:35 2 cerdevanên tev li operasyonê bûne winda ne
09:09 Dê welatiyên Behra Reş li dijî talanxurî û kedxwariyê tev li kongreya HDP'ê bibin
09:07 Rojnamevan Eryilmaz: Bi qanûna sansurê civak hedef tê girtin
09:06 Ciwan dê tûrnûvaya fûtbolê li ser navê Kemal Kûrkût li dar bixin
09:04 Ji bo her kesî serbest e, ji bo malbatên girtiyan qedexe ye
09:03 Parêzerê Bekir Kaya: Di dosyeyê de delîleke berbiçav tune ye
09:01 Skêçên Hinek Henek mohra xwe li mîzaha kurdî dan: Hunera kurdî xwe digihîne her derê
09:00 ROJEVA 1'Ê TÎRMEHA 2022'YAN
30/06/2022
23:12 RTUK'ê malperên Amerikan'in Sesi û DW Turkçeyê asteng kir
23:03 Ji sibehê ve xeber ji sînemagerê kurd Orhan nayê girtin
18:29 Cenazeyê Alpê li Hezexê hat veşartin
17:08 Ciwanan li pêş edliyeyê ji bo girtiyên nexweş çalakiya bi darbest li dar xistin
16:58 MAL-ÇEP: Li Îlîçê 20 ton siyanur tev li ax û avê bûye
16:57 Defînegeran goristana suryanan rûxand
16:47 Ji bo Ocalan bang li DMME’yê û CPT’yê hate kirin
16:39 Danişîna doza parêzerên bertek nîşanî Komkujiya Cizîrê dabûn hate taloqkirin
16:33 Gok: Em ê dest ji rojnamevaniya azad bernedin
16:30 Li Edeneyê hejmara binçavkiriyan derket 37’an
16:25 Ji ber dersoka kesk, sor û zer doza ‘Alaya PKK’ê’ lê hat vekirin
16:08 ‘Heta zext bi dawî bibin wê têkoşîna me jî bidome’
15:55 Gulum: Hûn çima ji daxwaza edaletê ditirsin?
15:42 Berdana girtiyê nexweşê giran Ozkan careke din nehat qebûlkirin
15:40 Nobeta Edaletê ya vê hefteyê ji bo 16 rojnamegeran hate girtin
15:28 Dayikên Şemiyê giliyê tundiya polîsan kirin
15:11 Cenazeyê Esma Afşar li Êlihê bi girseyî hat veşartin
15:03 Astengkirina Nobeta Edaletê hate protestokirin
14:22 Dema binçavkirina 36 kesan 4 roj din hate dirêjkirin
13:26 Kampanyaya ji bo Qirqirina Êzidiyan bi awayekî fermî bê nasîn hate destpêkirin
13:09 Di Doza Kobanê de îtîrafên ‘Atlas’ û ‘Hermes’ peyvek jî neguherîn!
12:47 Li gelek qadên operasyonê mobese hatin bicihkirin
12:41 Malbata Şenyaşar: Çima vê dayikê nabînin?
12:39 Cerdevanên ku birin qada şer ji ber ku pêşketin çênebû paşve şandin
12:38 Parêzerên Ocalan ji bo biçin Îmraliyê dîsa serî li dozgeriyê dan
12:37 Çalakiya Nobeta Edaletê di roja 227'an de ye: Em dê tekoşîna xwe bidomînin
12:36 Li Tarsûsê 19 kes hatin berdan
11:35 Gunay: Em ê bi kongreya xwe bersiva faşîzmê bidin
11:14 Li Tirkiyeyê jî nexweşiya kulilka meymûnê hat tesbîtkirin
10:55 ‘Jiyana astengdaran kesên bajaran bi rê ve dibin zehmet dikin’
10:51 Balekanî jiyan û Çarînên Omer Xeyam bi kurmancî dixwîne
10:44 Cezayê hefsê dan rojnameger Abdurrahman Gok - HATE NÛKIRIN
10:18 Desthilatdarî bi “qanûna sansûrê” amadekariya hilbijartinê dike
09:56 Turkay ê di Meşa Gemlikê de hatibû girtin: Armanca me azadiya Ocalan e
09:45 Kelecana ji bo kongreya HDP'ê: Dê ji Egeyê bi girseyî tev li kongreyê bibin
09:07 Rêxistinên çapemeniyê: Li dijî sansurê û çewisandinan têkoşîn şert e
09:05 Li Hezoyê nelirêtî: Belê min firot lê ez ê tiştekî jî nebêjim
09:03 'Huner guh nade tu astengiyan'
09:01 Zeytûn: Pergala Îmraliyê divê bê rakirin