Prof. Tolunay: Doğaya müdahale bumerang gibidir

img

İSTANBUL - Salgınların insanın ekosisteme müdahalesiyle bağlantılı olduğunu ve her müdahalenin salgın, sel, kuraklık ve iklim krizi olarak geri döndüğünü söyleyen Prof. Dr. Doğanay Tolunay, “Doğayı bedava bir kaynak olarak görmeyi bırakmalıyız” uyarısında bulundu.

 
Dünya genelinde koronavirüs (Kovid-19) salgını nedeniyle hayatını kaybedenlerin sayısı 350 bini, toplam vaka sayısı ise 6 milyonu aştı. Büyük bir insani yıkıma neden olan salgının Çin’in Wuhan kentindeki deniz ürünlerinin satıldığı bir pazardan dünyaya yayıldığı tahmin edilirken, kesin nedeni henüz tespit edilemediği gibi panzehri de bulunabilmiş değil. Görülmemiş bir hızla yayılan Kovid-19 salgını, AIDS, ebola, SARS, Batı Nil virüsü, Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA), kuş gribi ve domuz gribi son yıllarda ortaya çıkan virüs kaynaklı hastalıklar dizisinin son halkası.
 
Salgın hastalıkların yayılmasında, doğanın aşırı derecede sömürülmesi ve yaban hayvan ticaretinin etkisinin son derece büyük olduğu belirtiliyor. Yapılan araştırmalar, 1940 yılından sonra ortaya çıkan bulaşıcı hastalıkların yüzde 60’nın hayvanlardan insana geçtiği, zoonotik hastalıkların ise yüzde 71.8’nin yaban hayvanlarından kaynaklı olduğuna işaret ediyor. 
 
Karşılaşılan salgınların “insan-doğa ilişkisi” ile yakından alakalı olduğunu söyleyen İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Orman Fakültesi, Toprak İlmi ve Ekoloji Anabilim Dalı öğretim üyesi Prof. Dr. Doğanay Tolunay ile konuştuk.
 
SALGINLAR EKOSİSTEM İLE BAĞLANTILI
 
Tarihteki en eski salgın olarak bilinen Justinian Vebası’nın M.S. 541-542 yıllarında Hindistan ya da Orta Afrika’dan çıktığı düşünüldüğünü anlatan Tolunay, bu salgının o yıllarda iklimdeki soğumadan dolayı veba bakterisini taşıyan pirelerin üzerinde yaşadıkları farelerin doğal yaşam ortamlarından kentlere gelmesi sonucu yayıldığının tahmin edildiğini dile getirdi.
 
Bu ve tarihteki benzeri salgınların birçoğunun ortaya çıkma nedeninin ekosistem ile bağlantılı olduğunu vurgulayan Tolunay, “Ormanları keserek tarım alanına dönüştürdüğümüzde evcilleştirdiğimiz hayvanlarla yaban hayvanlarının temasını arttırmış oluruz. Böylece önce evcil hayvanlara geçen virüsler bunlarda mutasyon geçirdikten sonra insanlara kolayca bulaşabiliyor. Örneğin; Nipah virüsü meyve yarasalarından önce domuzlara, sonra insanlara geçmiştir. Benzer şekilde SARS virüsünün yarasalardan Misk kedilerine, MERS virüsünün de yine yarasalardan develere geçtiği, sonrasında ise insanlara ulaştığı biliniyor” diye belirtti.
 
EVCİLLEŞTİRME RİSKİ ARTTIRIYOR
 
Prof. Tolunay, Amerika kıtasının keşfinden sonra istilacı Avrupalı askerlerin taşıdığı çiçek hastalığı ile 1918-1919’da 20 ile 50 milyon kişinin ölümüne neden olduğu tahmin edilen İspanyol gribi gibi bir çok hastalığın yine hayvanlardan insanlara geçtiğini söyledi.  
 
Kuduz, tifo, tifüs, şap, çiçek, tüberküloz, kızamık, brusella ve salmonella gibi hastalıkların da hayvanlardan insanlara bulaşan hastalıklar olduğunu belirten Tolunay, “Bu hastalıkların çoğu hayvanların evcilleştirilmesinden sonra insanlara geçti. Bu nedenle avcı toplayıcı dönemde tarıma başlayarak yerleşik düzene geçen insanların hayvanların evcilleştirmesiyle hayvanlardan bulunan patojenlerin (et, süt, dışkı, salya) ulaştığı mutasyonlarla bulaşıcı riskini arttığı tahmin ediliyor” dedi.
 
HER MÜDAHALE EKOSİSTEMİ ETKİYOR
 
Ekosistem tahribatlarıyla vektör hastalıkları taşıyan hayvanların canlılarla teması arttırdığını ifade eden Tolunay, bu durumun yol açtığı tehditlere dair şunları söyledi: “Bu taşıyıcılar, insanların doğaya daha fazla girmesiyle beslenecek dolayısıyla hastalık bulaştıracak daha fazla insana ulaşabilmektedir. Ekosistem tahribatları ile yaban hayvanları göçe zorlanmakta, böylece aslında hastalıklar da göç etmektedir. Yaşam alanları daralan hayvanlar besin aramak için köy ve kentlere sokulmaktadır. Özetle doğaya yaptığınız ufak bir müdahaleyle dahi ekosistem içindeki düzenler değiştiği için hastalıklar dahil birçok belirsizliği tetiklemiş oluruz.” 
 
DERS ÇIKARILMALI
 
Koronavirüs salgının dünya genelinde hızla yayılmasının globalleşme ve kent nüfus yoğunluğunun doğa tahribatıyla sağlanmasıyla ilişkili olduğunu vurgulayan Tolunay, salgından büyük dersler çıkarılması gerektiğini söyledi.
 
Tolunay, “Her ne kadar kentlerde yaşıyorsak da doğayla göbek bağımızın kesilmediğini anlamayız. Çünkü doğaya yaptığımız her müdahale yok ettiğimiz her ekosistem bazen salgın, çoğunlukla ise sel, taşkın, kuraklık, iklim krizi şeklinde bumerang gibi dönerek bizi vuruyor. Bu nedenle doğayı bedava bir kaynak olarak görmeyi bırakmamız gerekiyor. Özellikle çılgınlığa varan tüketim anlayışımızdan vazgeçmemiz sadece salgınlarla mücadele için değil, yaşadığımız ve gelecekte daha da şiddetlenecek iklim kriziyle mücadele için de gerekli. Çünkü iklim krizi salgınlar dahil onlarca doğa kaynaklı afete yol açmakta” ifadelerini kullandı.
 
Yaşanan ölümlere rağmen Kovid-19 salgınından gerekli derslerin çıkarılmayacağı kaygısında olduğunu paylaşan Prof. Tolunay, salgının neden olduğu ekonomik kayıplar ve istihdam sorunları bahane edilerek doğa tahribatlarının önümüzdeki süreçte daha da artabileceğini kaydetti.
 
MA / Naci Kaya

Diğer başlıklar

00:05 Davutoğlu, AKP ve HDP siyasetine yüklendi
03/07/2020
23:31 Muğla Barosu avukatlarından 'çoklu baro' tepkisi
22:50 CHP'li Tanal'dan Cizre Devlet Hastanesi tepkisi
22:30 Tarım işçilerini taşıyan minibüste kaza: 11 yaralı
22:21 Kovid-19'lu yurttaş Şırnak yolunda yaşamını yitirdi
22:17 Muhalefet Adalet Komisyonu’ndan seslendi: Teklifi geri çekin
21:46 Gazeteci Sibel Hürtaş serbest bırakıldı
21:16 Avukatların protestosu halay ve zılgıtlar eşliğinde sürüyor
21:07 Hatay'da şiddete karşı mor zincirli eylem
20:21 WHO: İlaç deney sonuçlarını iki hafta içinde bekliyoruz
20:17 Soylu: 4 kişiyi kaybettik, 3 kişiyi arıyoruz
19:58 Kovid-19 nedeniyle 19 kişi daha hayatını kaybetti
19:48 HDP: Sakarya’daki patlamayla ilgili kamuoyu doğru bilgilendirilmeli
19:36 Evinin yıkılmaması için direnen Duman’ın ‘adalet’ bekleyişi
19:23 Ankara Emniyeti’nden avukatlar hakkında suç duyurusu
19:01 Merve Ünal davasında müebbet hapis istemi
18:57 Kıdem tazminatının fona devrine karşı ortak mücadele çağrısı
18:35 Diyarbakır'da silahlı kavga: 4 yaralı
18:28 Fotoğraflarla savunma
18:06 MEB: Okullar 31 Ağustos’ta açılacak
17:58 Şentop’tan Meclise alınmayan baro başkanları için açıklama
17:49 KESK: Savunmayı etkisizleştirme hevesinden vazgeçilmeli
17:38 Avukatlardan Büyükada Davası tepkisi: Karar hukuki değil, siyasi
17:25 Mahalleli isyan etti: Evimizin içine kanalizasyon akıyor
17:22 Af Örgütü’nden Büyükada Davası’nda verilen cezalara tepki
17:18 'Kardeş aile kampanyası' yürütmekten 4 HDP'liye tutuklama
17:13 CHP, Meclis başkanlığı için adaylık başvurusu yaptı
17:10 Öztrak: Erdoğan cüppelere ilik açıp düğme dikmek istiyor
17:00 Van Gölü'nde batan tekne için çalışmalar devam ediyor
16:40 Savcı Kiraz davasında verilen cezalar onandı
16:04 Havai fişek fabrikasında ölü sayısı 4’e çıktı
16:03 Sağlıkçılardan İl Hıfzıssıhha Kuruluna çağrı
16:02 Meclis'e yürümek isteyen baro başkanlarına müdahale
15:57 TSK'nin saldırılarına karşı imza kampanyası başlatıldı
15:54 'Kıdem tazminatı kırmızı çizgimizdir'
15:34 Kışanak ve Tuncel yine tahliye edilmedi
15:31 'Sipariş' enflasyon rakamlarına itiraz eden emekçiler ek zam istedi
15:30 Baro üyeleri adliye önünden seslendi: Biat etmeyeceğiz
15:24 ‘Büyükada Davası’nda karar: Hak savunucularına ceza
14:52 Hasta tutuklu Polat'a ölüm tehdidi
14:51 Lice'de 2 kişi gözaltına alındı
14:37 Urla Belediye Başkanı tahliye edildi
14:34 Meclis önünde gazetecilere gözaltı ve mesafe cezası
14:26 Çorum Katliamı'nda yaşamını yitirenler anıldı
14:19 6 yıl 3 ay hapis verilen Hamit Geylani: Olduğumuz yerdeyiz
14:10 Mardin'de 'Savunma nöbeti'
14:08 Küçük Leyla’nın duruşması bir kez daha ertelendi
14:06 Başkale'de karantina
14:05 Sağlık örgütleri hükümete seslendi
13:51 Avukatları Ankara Adliyesi'ne çağırdılar
12:54 Baro başkanları: Geri adım atılana kadar mücadeleye devam
12:53 Büyükada Davası: Birimizin ceza alması hepimiz için hak ihlalidir
12:52 Urfa’da 2 tahliye
12:44 Mahmut Tanal'ın testi negatif çıktı
12:36 Eylül Yağlıkara'yı katleden sanığa ağırlaştırılmış müebbet istendi
12:30 DFG: Haziran’da 24 gazeteci hak ihlaline uğradı
12:22 Haziran ayında 27 kadın katledildi
12:03 Havai fişek fabrikasında patlama: 2 ölü 73 yaralı
11:56 5 tutuklu daha açlık grevine katılıyor
11:35 Fransa Başbakanı Philippe istifa etti
11:35 Batan tekneden sağ kurtulan Medeni Akbaş yaşananları anlattı
11:24 HDP Sözcüsü Günay: DTK'ye operasyonlar kumpastır
11:20 Van Gölü'nde batan tekne: Ölü sayısı 7’ye yükseldi
11:13 Baro başkanlarına çay ve kahvaltı yasağı
10:52 Hint keneviri yakmak isterken köylünün bağ ve buğdayını yaktılar
10:50 Fotoğraf sergisinde 10 bin kitap toplandı
10:45 Gazeteciler tehdit altında: Zorla kaybedilme, idam, tutuklama
10:33 Küçük Leyla’nın duruşması başladı
10:30 Aileler İmralı’ya gitmek için başvurdu
10:28 'Büyükada davası'nın karar duruşması başladı
10:24 TÜİK Haziran ayı enflasyon verisini açıkladı
10:18 Şırnak Hıfzıssıhha Kurulu’ndan ‘riskli’ kararlar
10:12 Tarık Ziya Ekinci’den HDP’li vekillere Meclis Başkanlığı çağrısı
10:12 DEDAŞ’ın kamulaştırılması için kanun teklifi
10:11 Düzgün Baba’da ‘üç hilal ve MHP’ yazılaması
09:59 Leyla Güven’den Avrupa liderlerine mektup
09:36 Meclis’ten Netflix açıklaması
09:30 CHP'li Tanal pandemi şüphesiyle hastaneye kaldırıldı
09:28 Kadınlar finali Ağrı ve Dersim'de yapacak
09:25 Polis kuşatmasında sabahladılar
09:05 DTK niçin kuruldu, neler yaptı, neden hedef seçildi?
09:05 Maldivler'e benzetmek için sahillere mermer tozu döktüler
09:05 ÖHD'li avukatlar: Ünsal ve Timtik’in talepleri karşılansın
09:01 ‘Yönetmelik nedeniyle gelecek hayalleri olan bir genç yaşamını yitirdi’
09:01 Üniversite öğrencileri: Kurtuluş örgütlü mücadelede
09:01 Dede: AKP-MHP, FETÖ'nün projesini hayata geçiriyor
09:00 03 TEMMUZ 2020 GÜNDEMİ
00:20 Baro başkanlarının etrafı barikatla çevrildi
00:15 Urfa’da 93 adres karantinada
02/07/2020
23:04 Halkevi üyesi İntibay serbest bırakıldı
22:05 Brexit müzakerelerinde uzlaşı çıkmadı
21:30 Irak: Saldırılara yanıt olarak tüm seçenekler açık
21:23 BM Raportörlerinden insan hakları savunucuları için çağrı
20:19 Dersim’de iki köy karantinaya alındı
19:51 HDP Kadın Meclisi, yaşamını yitiren mültecileri andı
19:46 Türkiye’de can kaybı 5 bin 167’ye yükseldi
19:41 Çoklu baro teklifi komisyonda, baro başkanları Meclis önünde
19:35 Kovid-19 Durum Raporu: Vakaların 110 bini İstanbul'da
19:10 Batan tekneyi arama çalışmaları bugün de sonuç vermedi
19:05 TUAY-DER yöneticisi Hayme tahliye edildi