39 yıldır süren hukuksuzluk hali: 12 Eylül

img

DİYARBAKIR – 12 Eylül Darbesi döneminde Diyarbakır Cezaevi’nde kalıp, ağır işkenceler gören isimler, aradan 39 yıl geçmesine rağmen devlet ve hukuk adına halen değişen bir şey olmadığını ifade etti.

Üzerinden 39 yıl geçen 12 Eylül Askeri Darbesi, vücut bulan hukuksuzluk hali içerisinde işlenen cinayetler, yapılan idamlar, kötü muamele ve insan hakları ihlalleriyle Türkiye tarihinin en karanlık sayfaları olarak kayıtlara geçti. Bu dönemde ağır bedeller ödeyen bir kesimlerden biri de Kürtler oldu. Döneme dair hafızalara kazınıp, sembolize eden mekanların başında ise Diyarbakır 5 Nolu Cezaevi geldi.
 
3 KİPRİT ÇÖPÜ…
 
Diyarbakır zindanında ağır işkencelere maruz kalan tutuklulardan Mazlum Doğan, cezaevi koşullarını protesto eden 21 Mart 1982’de ardından 3 kibrit çöpü bırakarak hayatına son verdi. Doğan’ın bıraktığı direniş ruhunu ise tarihe “Dörtler” olarak adlarını yazdıran Ferhat Kurtay, Eşref Anyık, Mahmut Zengin ve Necmi Öner takip etti. Yapılan insan dışı uygulamalara karşı 14 Temmuz 1982’de başlatılan ölüm orucu eyleminde ise eyleme öncülük eden Mehmet Hayri Durmuş’la birlikte, Kemal Pir, Ali Çiçek ve Akif Yılmaz yaşamlarını yitirdi. Diyarbakır 5 No’lu Cezaevi’nde 1981-84 yılları arasında tam 34 tutuklu yaşamını yitirdi.
 
O dönem burada kalan, uygulanan vahşete maruz kalıp, tanıklık eden isimler arasında yer alan Ahmet Candan ve Ahmet Andıç, o dönemi anlattı. 
 
12 Eylül darbesinden 4 ay önce tutuklanıp Diyarbakır Cezaevi’ne konulduğunu belirten Ahmet Candan, 65 yıllık yaşamının farklı dönemlerinde tam 17 yıl cezaevinde kaldığını paylaştı. Candan, Diyarbakır Cezaevi’nde o dönem maruz kaldığı işkenceleri ise şu sözlerl dile getirdi:
 
“Cezaevindeyken aniden sesler geldi. Bu ses postaların sesiydi. Birden bulunduğumuz koğuşlara girdiler ve hepimizi sıraya dizip işkenceden geçtiler. Aradan 3 gün geçtikten sonra daha önce orada çalışan bütün gardiyanların yerine kendisini cezaevine gönüllü yazan kişileri getirdiler. Ve o günden sonra işkence başladı.  Kaba dayaktan psikolojik dayağa kadar her şey vardı. Anlatmaya kalksak bunu ne kaydedecek kaset ne de yazacak kitap vardır. 
 
‘DİRENENLER SAYESİNDE TOPLUM AYAKTA’
 
3 yıl boyunca kesintisiz bir şekilde 24 saat işkence yapıldı. İşkence yapanlar o kadar insanlıktan çıkmışlardı yeni yeni teknikler çıkarıyordu. Elektrik verme, falakaya yatırma, çıplak bir şekilde yürütüp marş okutmak, dışkı yedirme bunlar sadece bazıları. Bunlar toplumun da bildiği şeyler.” 
 
Diyarbakır zindanının toplumun zihninden işkencenin yanı sıra direnişi de anımsattığını vurgulayan Candan, o gün direnenler sayesinde bugün toplumun ayakta kalabildiğini ifade etti.
 
‘DEĞİŞEN BİR ŞEY YOK’
 
12 Eylül’de yaşadıklarının daha dün gibi aklında olduğunu dile getiren Candan, “Aradan 39 yıl geçmesine rağmen halen devlet ve hukuk adına değişen bir şey yok. Hukuk halen aynı hukuk.  Zaten 12 Eylül Anayasası halen yürürlükte. Cezaevlerindeki durum ise, daha da kötü bir hal almış durumda. Daha önce cezaevinde yıllarca birlikte kaldığım bir arkadaşım bu süreçte 7 ay cezaevinde kaldıktan sonra dışarı çıkar çıkmaz yurt dışına çıktı, ‘Bir daha cezaevine giremem’ diyerek. Durum bu kadar kötü, hukuk bu kadar kötü. Ama o zaman da yılmadık şimdi de yılmayacağız” ifadelerini kullandı. 
 
‘MUHALEFETİ BASTIRMAK İSTEDİLER’
 
Ahmet Andıç ise, o dönem Diyarbakır’ın Dicle ilçesinde öğretmenlik yaparken tutuklanıp, cezaevine konuldu.
 
Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana darbe mekaniğinin varlığı hep koruduğunu dile getiren Andıç, 12 Eylül’e uzanan süreci şöyle özetliyor: “70’li yıların ortalarında ülkede Kürt halkının, diğer emekçi sınıfların mücadelesinin yükseldiği, giderek örgütlü bir topluma doğru evrilmenin olduğu yani mevcut düzenin kabuğunu yırtmaya çalışan, daha demokratik, daha uygar bir ülkeye yönelik devrimci çıkışlar yükseldi. Yönetilenlerde eskisi gibi yaşamak istemiyordu. Daha iyi bir düzen, daha ilerici bir düzende yaşama isteği yükseldi. Böylesi bir ortamda Türkiye’de egemen güç ve bu egemen gücün arkasına saklanan emperyalist güçler devreye girdi. Halkı korkutup, yükselen muhalefeti bastırıp, sokaklardaki demokrasi isteyen insanları evlerin içine hapsetmesiyle bir zapturapt dönemine gidilmeye başlandı. Sonuç olarak da 12 Eylül 1982’de bir askeri darbe gerçekleşti.”
 
KÖYDE UĞRADIĞI İŞKENCEYİ CEZAEVİNDE DE GÖRDÜ
 
Cezaevine girmesiyle birlikte işkence tanıştığını kaydeden Andıç, “Bizim köye darbenin 3’üncü günü askeri operasyon başlatıldı. Köy mermi yağmuruna tutulmuştu. İşkenceyle köylülere işte dışkı yedirme gibi her türlü pislik yapıldı. O dönemde erkeklerin cinsel organına ip takılarak kadınlara çektirmelere varan akıl almaz her türlü vahşet uygulandı” dedi.  Andıç, cezaevinde uygulanan işkencelerin ise gösterilen direnişlerden sonra ancak azaldığını kaydetti.
 
Askeri darbenin toplumda büyük travmalara yol açtığını söyleyen Andıç, özellikle kendilerinden sonraki kuşakların geçmişle bağının koparılmasının kendilerinde derin izler yarattığını ifade etti. 12 Eylül ile bugünü de kıyaslayan Andaç, günümüzde 12 Eylül’ü aşan bir uygulamanın var olduğunu da belirtti.
 
MA / Fethi Balaman
 

Diğer başlıklar

17:03 Leylan'ın imza gününde yüzlerce kişi toplandı
16:54 İran’da bir klinik ateşe verildi
16:51 TJA'lılar 8 Mart kapsamında depremzedelerle buluştu
16:39 Sivrice’de deprem
16:31 Askerlere ait yeni ses kayıtları çıktı: Bir tugay vuruldu, bir bölük yok oldu!
15:58 Şırnak’ta 8 Mart startı verildi
15:57 HDK: Savaşa karşı ortak mücadele edelim
15:46 Aydın Geri Gönderme Merkezi’nden salıverilen mülteciler deniz kenarına kadar taşındı!
15:40 Hatimoğulları: ‘Suriye’de ne işimiz var’ demek için geç kalındı
15:35 'Hasta tutuklular ölüme mahkum ediliyor'
15:32 Sur’da ailelerin kavgasında 8 kişi yaralandı
14:39 'Öcalan ile bir an önce görüşülmeli'
14:36 Kılıçdaroğlu’ndan Erdoğan’a tepki: Daha cenazeler defnedilmeden bu nasıl kahkahadır
14:31 ÖHD İzmir Şubesi 1. Olağan Kurulu’nu topladı
14:17 Halkların Köprüsü: Kontrolsüz geçişler yeni ölümler demektir
14:15 HDP İl Eşbaşkanı: AKP’nin çöküşü halkların kazanımı olacak
14:00 Kayıp yakınları: Burası hakikat meydanı
13:50 Edirne sınırına giden mülteci aileden haber alınamıyor
13:49 '23 yaşında ölüm ve kayıp nedir çok iyi biliyoruz'
13:45 Suriye'den AB'ye: Türkiye'nin şantajlarına boyun eğmeyin
13:39 Mardin’de gözaltına alınanlara avukat yasağı
13:38 Gülistan Doku’dan 56 gündür haber alınamıyor
13:30 İdlib’e çözüm önerisi: Sayın Öcalan'la görüşün
13:19 800 gün sonra yeniden defnedildi
13:17 'Kadın kazanımlarını hedefleyenlere karşı alanlarda olacağız'
13:12 Göçmen Dayanışma Ağı: Sınırları değil temel hakları koruyun
12:50 Beş dakikada bir Edirne seferi
12:44 Rusya BM Büyükelçisi: Türkiye'nin verdiği koordinatları paylaştık
12:19 Karataş: 'Bölgede lider olma' politikasının geldiği son nokta İdlib’de sıkışma
12:18 Erdoğan iki gün sonra açıkladı: İdlib’de 36 asker yaşamını yitirdi
11:45 Rusya: Türkiye ile gerilimi azaltmada anlaştık
11:07 HDP'den mülteci açıklaması: İktidar sorumludur
10:43 İktidar mültecileri sınıra taşıyor
10:06 HDP Mardin İl Eşbaşkanı Ağaoğlu gözaltına alındı
10:03 Bayındır’dan İmralı uyarısı: Kürt halkında her geçen saat kaygı yükseliyor
09:55 Saldırıda hayatını kaybeden asker sayısı gizleniyor mu?
09:08 Kürtçe ve şiirle yaşama yeniden tutunmanın kitabı: Dîna Evînê
09:06 Van’da virüs tedirginliği: Askeri Hastanenin koşulları uygun değil
09:05 Günde 20 TL ile ailesinin geçimini sağlıyor
09:05 Benzin ve motorine zam
09:05 Av. Çakas: Hasta tutukluların cezaevinde kalması insanlık suçudur
09:04 ‘SGK’nin ödemediği ilaçlardan kaynaklı çocuklar yoğun bakımda'
09:03 Amed Şehir Tiyatrosu yeni sahne için dayanışma bekliyor
09:00 29 ŞUBAT 2020 GÜNDEMİ
01:56 ‘Türkiye’ye Suriye’de istihbarat ve ekipman desteği vermenin yollarını arıyoruz’
01:25 ‘Suriye’den elinizi çekin, askerler evlerine dönsün’ çağrısı
01:13 Af Örgütü’nden Bulgaristan ve Yunanistan'a mültecileri kabul etme çağrısı
28/02/2020
23:50 HDP: Kınamayı bütün siyasi sorumluluğu taşıyanlarla beraber yapmayı uygun görmüyoruz
23:29 MSB: 1 asker yaşamını yitirdi, 2 asker yaralandı
22:59 Meclis’te 4 partiden ortak İdlib bildirisi
22:53 BM Genel Sekreteri’nden İdlib açıklaması
22:44 İzmir Barosu: Mültecilik siyasete alet edilemez
22:29 Barış Anneleri 20’nci yılında: İlle de barış!
21:59 Manisa’da maden işletmesinde patlama: 4 işçi yaralandı
21:36 DSÖ: 47 ülkede 4351 koronavirüs vakası görüldü
21:06 Grup Yorum eylemine polis müdahalesi: 10 gözaltı
21:00 Rusya’da helikopter düştü: 1 ölü
20:54 Mülteci-Der: Yeni bir insani sorun kapıda
20:43 Yalova Belediyesi’nde 3 tutuklama daha
20:30 Erdoğan Trump ile İdlib’i görüştü
20:10 Erdoğan ve Bulgaristan Başbakanı Borisov telefonda görüştü
19:57 Güler ABD’li mevkidaşıyla görüştü
19:54 Meclis Gülistan Doku önergesini sansürledi: Bir el bu olayın üstünü örtmeye çalışıyor
19:31 Meclis İdlib gündemi ile Salı günü toplanacak
19:15 Ege TUHAY-DER: İmralı’daki durumun takipçisi olacağız
19:12 Peskov: Putin ile Erdoğan'ın 5 veya 6 Mart'ta Moskova'da görüşmesi için çalışma yapılıyor
19:04 Borrell: Çavuşoğlu ile görüştüm, sığınmacı anlaşmasına uyulacak
18:30 Garzan Mezarlığı’nda çıkarılan 2 cenaze ailelerine teslim edildi
18:25 İdlib görüşmelerinin üçüncü günü sona erdi
18:12 HDP, Göç ve Uyum Komisyonu’nu toplantıya çağırdı
18:08 Yunanistan sınırında mültecilere gazlı müdahale
18:00 ‘İnternet kısıtlamaları derhal kaldırılmalı, savaşa derhal son verilmeli’
17:53 Demirtaş’tan İdlib mesajı: Savaş çığlıklarını değil, barış sesimizi yükseltelim
17:46 Kaza geçiren KESK’li kadınlardan 3’ü taburcu edildi
17:38 Sur davasında Ateş'e müebbet hapis
16:56 Cenazelerin ailelerine verilmemesi Meclis’e taşındı
16:49 Erdoğan'dan ilk açıklama: Rejimin her unsuru meşru hedef
16:44 KHK mağduru öğretmen vefat ettikten sonra işe iade edildi
16:34 Yönetmen Veysi Altay’a 1 yıl 3 ay hapis
16:26 Nusaybin Davası'nda Dolmabahçe Mutabakatı hatırlatması
16:24 Gazeteci Erol beraat etti
16:07 Peskov: Orada Türk askerlerinin bulunduğu bilgisi bize bildirilmedi
16:04 Polisten Suriyeli mültecilere: İşyerlerinizi açmayın, evinizden çıkmayın
16:00 Roboski Katliamının 98’inci ayında adalet talebi
15:58 Çığ altında kalan Taşdemir'i arama çalışmaları 22 gündür yapılamıyor
15:42 Başsavcılıktan İdlib önlemi
15:22 Erdoğan ve Putin yüz yüze görüşecek
15:20 Kalın: Mutlaka hesap sorulacak
15:18 AKP'den HDP ve CHP'nin 'kapalı oturum' çağrısına yanıt
15:14 Dünya basınında İdlib: NATO hazır değil
15:00 Bulgaristan sınır önlemlerini artırdı
14:53 Hevsel Bahçeleri için Ramsar’a başvuru yapılacak
14:51 İdlib görüşmeleri üçüncü gününde
14:48 Mardin’de 8 Mart startı verildi
14:48 Kremlin: Putin ile Erdoğan ek tedbirler konusunda anlaştı
14:45 Marmara cezaevlerinde bir yılda 502 ihlal başvurusu
14:43 Karamollaoğlu, Erdoğan’la görüştü
14:36 'AKP, İmralı tecridi ile kaosu yeniden tırmandırmayı hedeflemektedir'
14:35 NATO’dan açıklama: Daha fazla ne yapabileceğine bakıyoruz
14:25 İHD: Herkes savaşa karşı çıkmalı