ŞIRNEX - Tarım ve Orman Bakanlığı 1993’te “Güvenlik” iddiası ile boşaltılan Cizîr’in Şax ve Hebler köylerini, 2009 yılında 49 yıllığına Savunma Bakanlığı’na kiraladığına dair belge ortaya çıktı. Birinci derece arkeolojik sit alanı statüsünde olan köyde atış ve tatbikatlar yapılıyor. 

 

Tarım ve Orman Bakanlığı, 1993’te “güvenlik” iddiasıyla boşaltılan ve 33 yıldır yasaklı olan Şirnex’ın Cizîr (Cizre) ilçesine bağlı Şax ve Hebler köylerini 49 yıllığına Savunma Bakanlığı’na kiraladı. Cûdî Dağı eteklerinde bulunan iki köyün kiralandığına dair ulaştığımız belgede, söz konusu kiralamanın 10 Mart 2009 tarihinde gerçekleştirildi. Söz konusu kiralanan alan 758 bin 736 metrekare. Bu alan içinde köylülerin tapulu arazileri ve taşınmazları da yer alırken, alanın atış ve tatbikat alanı olarak kullanıldığı öğrenildi. 

 

Belgede söz konusu kullanma izni verilen arazide icra edilen atış faaliyeti esnasında yerleşim alanı olmayan bölgelerin kullanıldığı ve kullanılmayan eski mülklerin bulunduğu alana isabet edecek şekilde bir atış faaliyetinin gerçekleştirilmediği iddia edildi. Savunma Bakanlığı Lojistik Genel Müdürlüğü imzasını taşıyan belgede, 26 Eylül 2025 tarihinde oluşturulmuş.  Köyde tapulu arazi ve taşınmazları olan köylülerin köye girişleri yasaklıyken, belgede arazide özel mülk, köy ortak alanı ve mera bulunup bulunmadığı bilgisinin Savunma Bakanlığı’nda olmadığı ileri sürüldü. 

 

Köylüler, özel güvenlik bölgesi kararının 2025 yılının Mayıs ayında kaldırılması sonrası köylerine saatlik ya da günlük ziyaretlerde bulunabiliyor. Ancak bahçe ve tarlalarında herhangi bir üretim yapamıyor. Atış talimi ve tatbikat olduğu dönemlerde ise köylülerin köyü ziyaret etmesi tamamen yasaklanıyor. Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Müdürlüğü'nün kararı doğrultusunda Şax Kalesi ve yerleşim alanı 1’inci derece arkeolojik sit alanı olarak 2024’te tescillenmesine rağmen köyde birçok kez atış talimi ve tatbikatlar düzenlenmekte. 1’inci derece arkeolojik sit alanı statüsünde bulunan alanlarda korumaya yönelik bilimsel çalışmalar haricinde hiçbir yapılaşmaya veya faaliyete izin verilmemesi gerekir. 

 

KÖYLER BARAJ TEHDİDİ ALTINDA

 

Devlet Su İşleri (DSİ) 10. Bölge Müdürlüğü tarafından Cûdî Dağı’nın en önemli su kaynaklarından biri olan Nêrdûş Deresi üzerinde baraj yapmayı planlıyor. Barajın yanı sırsa bölgede Hidroelektrik Santrali (HES), sulama projesi, malzeme ocakları, kırma-yıkama-eleme tesisi ve beton santrali gibi projeler de yer alıyor. Bu projelerle Botan doğası talan edilmek isteniyor. Yapılacak olan baraj ile birlikte tarihi ve doğa güzelliğe sahip Şax ve Hebler köylerinin de büyük bir kısmı sular altında bırakılacak. Şax köyünde Keyser (Dûşê), Çeko, Keçikê, Kardu (Mangûlî), Bagiyê, Xirabe (Îbrahîm Paşa) ve Bedîrxan Beg isimlerinde 7 kale bulunuyor. Bu tarihi yapılar baraj ile birlikte sular altında kalacak. 

 

MA / Emrullah Acar